ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ergashgan qo‘shma gaplar tahlili va matn bilan ishlash

Darslar 31–32 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
32

Matn va lug‘at ustida ishlash

Darslik: 64–66-betlar
MaqsadMatn va lug‘at ustida ishlash: ergashgan qo‘shma gaplar ishtirokidagi matnni tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
umid · hopebardosh · endurancematonat · steadfastnessibrat · example to follow
Tushuntirish

Bu darsda matndagi ergashgan qo‘shma gaplarni tahlil qilishni mashq qilamiz. Avval matnni ifodali o‘qiymiz va g‘oyasini aniqlaymiz, so‘ng qo‘shma gaplarni ajratib, har birining bosh va ergash gapini, bog‘lovchi vositasini topamiz. Lug‘at ishida yangi so‘zlarning ma’nosini aniqlab, gap tuzamiz: «bardosh» – qiyinchilikka chidash, «matonat» – qat’iylik va chidamlilik, «ibrat» – ergashishga arziydigan namuna. Matnning mazmuniga o‘z munosabatingizni yozing: agar fikr bilan rozi bo‘lsangiz yoki bo‘lmasangiz, sababini ayting. Sabab ko‘rsatish uchun «chunki» yoki «shuning uchun» dan foydalaning.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Gazeta maqolasini o‘qiyotgan o‘quvchi har bir sabab va natijani topib, muallif fikri qanday ketma-ketlikda borishini ko‘radi. Keyin maqolani o‘z so‘zi bilan qisqa aytib beradi.

Kim ishlatadi

Taqrizchilar, o‘qituvchilar va kitobxonlar matndagi sabab-oqibat bog‘lanishini aniqlab, matnni yaxshiroq tushunadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun o‘qigan yoki eshitgan voqeada bitta sabab va uning natijasini topib ayting.

Namunalar
Mini-matn: «Tog‘ yo‘li». Yosh tog‘ yo‘lovchisi tong otmasdan yo‘lga chiqdi, toki quyosh qizimasdan cho‘qqiga yetib olsin. Yo‘lda toshlar sirpanchiq edi, shuning uchun u ehtiyot bilan yurdi. Kim sabr qilsa, o‘sha cho‘qqiga chiqadi, deb o‘yladi. Bu matonat boshqalar uchun ham ibrat bo‘ldi.
Tahlil: «..., toki quyosh qizimasdan cho‘qqiga yetib olsin» – maqsad; «Yo‘lda toshlar sirpanchiq edi, shuning uchun u ehtiyot bilan yurdi» – sabab (ko‘makchili qurilma); «Kim sabr qilsa, o‘sha...» – nisbiy so‘zlar.
Sinfda faoliyat

«Muallif bo‘laylik»: guruhlar matnni davom ettiradi va unda shart, sabab, maqsad ergash gaplaridan bittadan ishlatadi.

Mashq
1
Matndan maqsad ergash gapli qo‘shma gapni toping.
2
«Shuning uchun u ehtiyot bilan yurdi» qismining bosh gap ekanini qanday bilamiz?
3
«Matonat» so‘zi bilan gap tuzing.
4
Matn g‘oyasi bilan rozimisiz? Sababini «chunki» bilan yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi norozi mijozHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →