Qismlari teng bog‘lovchilar, bo‘lsa va esa so‘zlari, -u (-yu) va -da yuklamalari yordamida bog‘langan qo‘shma gap bog‘langan qo‘shma gap hisoblanadi. Uning qismlari bir-biriga tobe emas, teng huquqlidir, shuning uchun har bir qismni alohida gap sifatida ham aytish mumkin. Qolipi shunday: [birinchi qism] + teng bog‘lovchi + [ikkinchi qism]. Qismlar o‘rtasida bir vaqtlilik, ketma-ketlik, sabab-natija, zidlik, galma-gallik, inkor, qiyoslash kabi ma’no munosabatlari bo‘lishi mumkin. Bog‘lovchining turiga qarab biriktiruv, zidlov, ayiruv va inkor bog‘lovchili bog‘langan qo‘shma gaplar farqlanadi. Zidlov bog‘lovchisi, takror kelgan ayiruv va inkor bog‘lovchilari oldidan vergul qo‘yiladi.
Namunalar
Qor to‘xtadi va ko‘chalar yana gavjum bo‘ldi. (biriktiruv: va; ketma-ketlik)
Yo‘l uzoq edi, ammo biz charchamadik. (zidlov: ammo; zidlik) Qolip: [ ], ammo [ ].
Sinfda faoliyat
«Bog‘lovchi qurilish»: har bir guruh ikki sodda gap yozilgan kartochkani oladi va ularni mos bog‘lovchi bilan birlashtiradi.
Mashq
1
Qanday qo‘shma gap bog‘langan qo‘shma gap deyiladi?
Qismlari teng bog‘lovchilar, bo‘lsa, esa so‘zlari yoki -u (-yu), -da yuklamalari bilan bog‘langan gap.
2
Bog‘langan qo‘shma gap turlarini sanang.
Biriktiruv, zidlov, ayiruv va inkor bog‘lovchili gaplar.
3
«Quyosh botdi, ammo havo hamon issiq edi» gapini qismlarga ajrating va qolipini yozing.
«Quyosh botdi» + ammo + «havo hamon issiq edi»; qolip: [ ], ammo [ ].
4
Nima uchun bog‘langan qo‘shma gap qismlari teng huquqli deyiladi?
Chunki biri ikkinchisining tarkibiga kirmaydi va mazmunini izohlamaydi.