Mustahkamlash
Bog‘langan qo‘shma gaplar bog‘lovchi vositaning turiga qarab to‘rt guruhga bo‘linadi. Biriktiruv bog‘lovchili gaplarda (va, hamda, -u, -da) voqealar bir vaqtda, ketma-ket yoki sabab-natija tarzida bo‘ladi. Zidlov bog‘lovchili gaplarda (ammo, lekin, biroq) ikkinchi qism birinchisiga zid keladi va oldidan vergul qo‘yiladi. Ayiruv bog‘lovchili gaplar (yo, goh... goh, dam... dam) galma-gallik yoki tanlashni, inkor bog‘lovchili gaplar (na... na) inkorni bildiradi; ular takror bog‘lovchidan oldin vergul bilan yoziladi. Qo‘shma gapni to‘g‘ri tasniflash uchun kesimlarni sanab, bog‘lovchini topib, undan keyin ma’no munosabatini aniqlaymiz.
| Tur | Bog‘lovchi | Ma’no |
|---|---|---|
| biriktiruv | va, hamda, -u, -da | ketma-ket, bir vaqtda |
| zidlov | ammo, lekin, biroq | zidlik |
| ayiruv | yoki, goh … goh | tanlov, galma-gallik |
| inkor | na … na | hech biri yo‘q |
O‘quvchi qisqa fikr matnida to‘rt xil bog‘lanishni aralashtiradi: ketma-ketlik, qarama-qarshilik, almashinuv va inkor. Matn jonli va aniq chiqadi.
Maqola yozuvchilari, bahs ishtirokchilari va notiqlar bog‘lovchilarni xilma-xil qo‘llab fikrni boyitadi.
Bugun uch xil bog‘lovchi bilan bog‘langan bitta qisqa xulosa ayting.
«Jadval»: sinf to‘rt guruhga bo‘linadi; har biri o‘z bog‘lovchi guruhiga uchtadan misol topib, doskaga yozadi.