Shart mayli vositasida ergashgan qo‘shma gaplar
Ergash gapda alohida bog‘lovchi bo‘lmasa ham, uning kesimidagi -sa qo‘shimchasi qismlarni bog‘lashi mumkin. Bunday ergash gap bosh gapdagi ish qanday shart bilan (ba’zan qachon) amalga oshishi yoki oshmasligini ko‘rsatadi: «Havo ochilsa, sayrga chiqamiz» (shart); «Qo‘ng‘iroq chalinsa, o‘quvchilar sinfga kiradi» (payt-shart). Shart ma’nosini kuchaytirish uchun gap boshiga agar, basharti kabi bog‘lovchilar qo‘yish mumkin, lekin ular majburiy emas. Yozuvda shart mayli ergash gapi bosh gapdan vergul bilan ajratiladi. Kesimi bo‘lishsiz shaklda bo‘lsa, shart «-masa» bilan bildiriladi: «Tayyorlanmasangiz, o‘tolmaysiz».
| Qism | Misol |
|---|---|
| ergash gap (kesim -sa) | Ertaga havo issiq bo‘lsa, |
| bosh gap | daryoga boramiz. |
| agar qo‘shish mumkin | Agar ertaga havo issiq bo‘lsa, … |
Sinfdoshlar bo‘sh dars soatida o‘yin o‘ynamoqchi. Sinf sardori «Ustoz ruxsat bersa, o‘ynaymiz» deydi. «Agar» so‘zisiz ham shart aniq eshitiladi va hamma nima bo‘lishini tushunadi.
Qoida yozuvchilari, yo‘riqchilar va maslahatchilar «agar» ishlatmay ham shartni qisqa ifodalaydi.
Bir kelajak rejangizni shart shaklida («...sa») bitta gapda ayting.
«Agar... bo‘lsa»: guruhlar «Agar yomg‘ir yog‘sa...» kabi shart boshlab, bosh gapni aytadi; boshqalar kesimda -sa borligini tekshiradi.