Shart mayli vositasida bog‘langan ergashgan qo‘shma gaplar
Darslar 25 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
25
Shart mayli vositasida ergashgan qo‘shma gaplar
Darslik: 52–53-betlar
MaqsadShart mayli vositasida bog‘langan ergashgan qo‘shma gaplarni tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
shart mayli · conditional mood-sa qo‘shimchasi · the ending -sashart ma’nosi · meaning of conditionpayt ma’nosi · meaning of time
Tushuntirish
Ergash gapda alohida bog‘lovchi bo‘lmasa ham, uning kesimidagi -sa qo‘shimchasi qismlarni bog‘lashi mumkin. Bunday ergash gap bosh gapdagi ish qanday shart bilan (ba’zan qachon) amalga oshishi yoki oshmasligini ko‘rsatadi: «Havo ochilsa, sayrga chiqamiz» (shart); «Qo‘ng‘iroq chalinsa, o‘quvchilar sinfga kiradi» (payt-shart). Shart ma’nosini kuchaytirish uchun gap boshiga agar, basharti kabi bog‘lovchilar qo‘yish mumkin, lekin ular majburiy emas. Yozuvda shart mayli ergash gapi bosh gapdan vergul bilan ajratiladi. Kesimi bo‘lishsiz shaklda bo‘lsa, shart «-masa» bilan bildiriladi: «Tayyorlanmasangiz, o‘tolmaysiz».
Namunalar
Ertaga havo issiq bo‘lsa, daryoga boramiz. (ergash gap: Ertaga havo issiq bo‘lsa – kesimi «bo‘lsa»; bosh gap: daryoga boramiz; «agar» qo‘shish mumkin: Agar ertaga havo issiq bo‘lsa, ...)