Matn va lug‘at ustida ishlash
Matnni o‘qiganda avval mazmunini tushunamiz, so‘ng ergashgan qo‘shma gaplarni topib, bosh va ergash gapni ajratamiz. Ergash gap qaysi savolga javob bo‘lishiga qarab uning ma’nosini – sabab, maqsad, shart, payt – aniqlaymiz. Matndagi bog‘lovchi vositalar fikrni izchil qiladi: «chunki» sababni, «toki» maqsadni, «agar» shartni, «shuning uchun» natijani ko‘rsatadi. Lug‘atdagi yangi so‘zlarni mazmunini tushunib, o‘z gapimizda qo‘llaymiz. Masalan, «mas’uliyat» – zimmaga olingan ishga javobgarlik hissi, «burch» – bajarilishi shart bo‘lgan vazifa, «intizom» – belgilangan tartibga rioya qilish.
| Savol | Ergash gap turi |
|---|---|
| nima uchun? | sabab |
| nima maqsadda? | maqsad |
| qanday shart bilan? | shart |
| qachon? | payt |
Mahalla e’lonini o‘qiyotgan o‘quvchi «chunki» va «agar» so‘zlarini topib, ish nima sababdan va qanday shartda qilinishini ajratadi. Shunday qilib, e’londan nima talab qilinishini to‘g‘ri tushunadi.
O‘qituvchilar, taqrizchilar va muharrirlar matndagi asos va shartlarni topib, muallif fikrini baholaydi.
Bugun o‘qigan matndagi bir sabab gapini toping va qaysi savolga javob berishini ayting.
«Vosita izlovchilar»: guruhlar matnda ergash gapni bosh gapga bog‘lovchi vositalarni topib, jadvalga yozadi.