ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Tinish belgilari: umumiy tushuncha, nuqta va vergul

Darslar 50–51 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
50

Tinish belgilari va ularning yozma nutqdagi ahamiyati

Darslik: 99–100-betlar
MaqsadTinish belgilarining turlarini va yozma nutqdagi ahamiyatini bilish.
Yangi so‘zlar
punktuatsiya · punctuation (the system and its study)tinish belgisi · punctuation markchiziqcha · hyphenohang · intonation
Tushuntirish

Tilshunoslikning qaysi belgi qayerda qo‘yilishini o‘rganadigan bo‘limi punktuatsiya deb ataladi. Og‘zaki nutqda ohang va to‘xtamlar fikrni bo‘laklarga ajratsa, yozuvda bu ishni tinish belgilari bajaradi; ular gapning tuzilishiga tayanadi va o‘quvchiga matnni tez, to‘g‘ri tushunishga yordam beradi. O‘zbek yozuvida o‘nta asosiy belgi qo‘llanadi: nuqta, vergul, so‘roq belgisi, undov belgisi, ikki nuqta, nuqtali vergul, tire, qo‘shtirnoq, ko‘p nuqta va qavs. Belgi o‘rnida bo‘lmasa, gapning ma’nosi o‘zgarishi mumkin: «Ustoz, Aziz keldi» (ustozga murojaat qilib, Aziz kelganini aytyapmiz) va «Ustoz Aziz keldi» (Aziz ismli ustoz keldi) gaplarining ma’nosi boshqa-boshqa. Tire (–) va chiziqcha (-) bir narsa emas: tire so‘zlar orasida, ikki tomonida bo‘shliq bilan yoziladi, chiziqcha esa so‘z qismlarini bog‘laydi (ota-ona, aytdi-yu).

BelgiNomi
.nuqta
,vergul
?so‘roq
!undov
:ikki nuqta
;nuqtali vergul
–tire
«…»qo‘shtirnoq
…ko‘p nuqta
( )qavs
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Xat yozayotgan o‘quvchi to‘xtash joyiga tinish belgisini qo‘ymasa, gap ikki xil o‘qilishi mumkin. Belgilar ovozdagi to‘xtashlarni yozuvda ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar, korrektorlar va subtitr yozuvchilari tinish belgilarini ma’noni aniqlash uchun qo‘yadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir gapni oling va uni uchta turlicha to‘xtab ovoz chiqarib o‘qing.

Namunalar
GapMa’nosi
Akam, Sardor keldi.akamga murojaat
Akam Sardor keldi.akamning ismi Sardor
Akam, Sardor keldi. (akamga murojaat qilib, Sardor kelganini aytyapmiz) / Akam Sardor keldi. (Sardor ismli akam keldi) – bitta vergul ma’noni o‘zgartiradi.
Chiziqcha: ota-ona, aytdi-yu. Tire: Kitob – bilim manbai. Ular boshqa-boshqa belgilar.
Sinfda faoliyat

«O‘nta belgi»: doskada o‘nta belgi yozilgan; o‘quvchilar har biriga bittadan gap aytib, uni qo‘yish sababini tushuntiradi.

Mashq
1
Punktuatsiya nima?
2
Tinish belgilarining nechtasi asosiy va ular qaysilar?
3
Tire va chiziqchaning farqini ayting.
4
Nima uchun tinish belgisi noto‘g‘ri qo‘yilsa, ma’no o‘zgarishi mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTaqdimot va yarmarka kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →