So‘roq va undov belgilarining qo‘llanishi
Savol bildirgan har qanday gap so‘roq belgisi bilan tugaydi. Muallif biror ma’lumotga shubha qilsa yoki uni aniq bilmasa, shu so‘zdan keyin qavs ichida so‘roq belgisini qo‘yib, o‘quvchini ogohlantirishi mumkin: «U 1998-yilda (?) tug‘ilgan». Undov belgisi esa gapda kuchli tuyg‘u – quvonch, hayrat, g‘azab – bo‘lganda, shuningdek, buyruq, iltimos yoki tilak bildirilganda qo‘yiladi. Gap boshida kelib, kuchli his-hayajon bilan aytilgan undalmalar hamda ha, yo‘q, xo‘p, uzr, mayli, xayr, salom kabi so‘z-gaplardan keyin ham undov qo‘yiladi. Fikr o‘ta kuchli his bilan aytilsa, ketma-ket uchtagacha undov belgisi qo‘yilishi mumkin. So‘roq va undov belgilari ba’zan birga ham keladi (?!).
| Belgi | Qayerda | Misol |
|---|---|---|
| ? | savol | Bugun borasanmi? |
| ! | his-hayajon, buyruq | Tezroq yuring! |
undov gap
his-hayajonni bildiradi
Maktab sahnasida o‘quvchi do‘stiga savol beradi va hayrat bildiradi: savol belgisi va undov belgisi ohangni yozuvda ko‘rsatadi. O‘qiyotgan odam gapning qanday aytilganini his qiladi.
Ssenariy yozuvchilari, komiks mualliflari va muharrirlar ohangni savol va undov belgilari bilan ko‘rsatadi.
Bugun eshitgan bir savol va bir hayrat bildirgan gapni belgilari bilan yozib ko‘ring.
«Ovoz va belgi»: o‘quvchilar bir xil gapni savol, buyruq va hayajon bilan aytadi; sinf mos belgini (?, !, .) topadi.