Mustahkamlash
Mustahkamlash darsida ko‘chirma gapli qo‘shma gap haqidagi barcha bilimlarni umumlashtiramiz. Ko‘chirma gapli qo‘shma gap muallif gapi va ko‘chirma gapdan iborat, ularning joylashuvi to‘rt qolipda ifodalanadi. Tinish belgilari qolipga qarab tanlanadi: muallif gapi oldin kelsa – ikki nuqta va qo‘shtirnoq, keyin kelsa – tire va kichik harf, o‘rtada kelsa – ikki tomonida tire. Dialogda har bir gap yangi qatordan tire bilan boshlanadi. O‘zlashtirma gap esa ko‘chirma gapning mazmunini sodda gap shaklida beradi. Bu bilimlarni tinish belgilarini qo‘yish va gap turlarini o‘zgartirish mashqlarida qo‘llaymiz.
| Qolip | Misol |
|---|---|
| M: «K» | Qizim so‘radi: «Bugun nima pishiramiz?» |
| «K», – m | «Bugun palov pishiramiz», – dedi oshpaz. |
Sinf yig‘ilishi bayonini yozayotgan o‘quvchi muhim gapni aynan, qolganini mazmunan yozadi. Qaysi usul qachon kerakligini bilgani uchun yozuv aniq va qulay bo‘ladi.
Jurnalistlar, kotiblar va ssenariy yozuvchilari aynan keltirish va mazmunan aytib berishni vaziyatga qarab tanlaydi.
Bugun eshitgan bir gapni avval aynan, so‘ng mazmunan ayting.
«Uch qatorli sahna»: guruhlar qisqa dialog yozadi, so‘ng uni ko‘chirma gap va o‘zlashtirma gap shaklida bayon qiladi.