44
Mustahkamlash
Darslik: 87-bet
MaqsadKo‘chirma gapli qo‘shma gaplar bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
muallif gapi · author’s wordsko‘chirma gap · direct speecho‘zlashtirma gap · indirect speechdialog · dialogue
Tushuntirish
Mustahkamlash darsida ko‘chirma gapli qo‘shma gap haqidagi barcha bilimlarni umumlashtiramiz. Ko‘chirma gapli qo‘shma gap muallif gapi va ko‘chirma gapdan iborat, ularning joylashuvi to‘rt qolipda ifodalanadi. Tinish belgilari qolipga qarab tanlanadi: muallif gapi oldin kelsa – ikki nuqta va qo‘shtirnoq, keyin kelsa – tire va kichik harf, o‘rtada kelsa – ikki tomonida tire. Dialogda har bir gap yangi qatordan tire bilan boshlanadi. O‘zlashtirma gap esa ko‘chirma gapning mazmunini sodda gap shaklida beradi. Bu bilimlarni tinish belgilarini qo‘yish va gap turlarini o‘zgartirish mashqlarida qo‘llaymiz.
Namunalar
Oldin: Qizim so‘radi: «Bugun nima pishiramiz?» Keyin: «Bugun palov pishiramiz», – dedi oshpaz.
O‘rtada: «Bugun, – dedi oshpaz, – palov pishiramiz». O‘zlashtirma: Oshpaz bugun palov pishirishlarini aytdi.
Sinfda faoliyat
«Uch qatorli sahna»: guruhlar qisqa dialog yozadi, so‘ng uni ko‘chirma gap va o‘zlashtirma gap shaklida bayon qiladi.
Mashq
1
Ko‘chirma gapli qo‘shma gapning to‘rt qolipini yozing.
M: «K»; «K», – m; M: «K», – m; «K, – m, – k».
2
Tinish belgilarini qo‘ying: Kimdir so‘radi Bu kitob kimniki
Kimdir so‘radi: «Bu kitob kimniki?»
3
«Ertaga ertaroq keling», – dedi direktor. O‘zlashtirma shaklini yozing.
Direktor ertasi kuni ertaroq kelishlarini aytdi (so‘radi).
4
Dialogda nima uchun har bir gap yangi qatordan boshlanadi?
Chunki yangi qator va tire so‘zlovchi almashganini ko‘rsatadi.