Ayiruv bog‘lovchilari yordamida bog‘langan qo‘shma gaplar
Ayiruv bog‘lovchilari qismlarni birlashtiradi va ikki xil ma’noni ko‘rsatadi: voqealar navbatma-navbat almashib turadi yoki ulardan faqat bittasi amalga oshadi. Bularga yo (yoki), yoxud, goh... goh, dam... dam, ba’zan... ba’zan kiradi. «Yo» (yoki) bog‘lovchisi yolg‘iz holda ham, takror holda ham ishlatilishi mumkin: «Yo sen ayt, yo men aytay». Qolgan ayiruv bog‘lovchilari takror holda qo‘llanadi: «Goh yomg‘ir yog‘ardi, goh quyosh nur sochardi». Yozuvda takror kelgan bog‘lovchidan oldin vergul qo‘yiladi. Galma-gallik bildirganda qismlardagi harakatlar navbatma-navbat bo‘ladi, tanlash bildirganda esa faqat bittasi ro‘y beradi.
| Ma’no | Vosita | Misol |
|---|---|---|
| galma-gallik | goh ... goh, dam ... dam | Dam yomg‘ir yog‘di, dam shamol esdi. |
| tanlov | yo ... yo, yoki | Yo sen kel, yo men boray. |
Sinf kutubxonasida kitob qaytarish tartibi yoziladi: har kim yo bugun, yo ertaga qaytaradi; ba’zan bir guruh, ba’zan boshqasi navbatda. Tanlov va navbatni bildiruvchi so‘zlar qoidani aniq qiladi.
Jadval tuzuvchilari, o‘yin qoidalari yozuvchilari va navbat tashkilotchilari tanlov bilan almashinuvni farqlab yozadi.
Ertangi kun uchun ikki imkoniyatdan birini tanlashni bitta gapda ifodalang.
«Goh... goh»: o‘quvchilar ob-havo haqida galma-gal gaplar aytadi: «Goh ... , goh ...» va vergulni doskada qo‘yadi.