ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ergash gapni bosh gapga bog‘lovchi vositalar

Darslar 21 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
21

Ergash gapni bosh gapga bog‘lovchi vositalar

Darslik: 44–45-betlar
MaqsadErgash gapni bosh gapga bog‘lovchi beshta vositani bilish.
Yangi so‘zlar
ko‘makchili qurilma · postpositional constructionnisbiy so‘z · correlative wordyuklama · particledeb so‘zi · the word deb
Tushuntirish

Ergash gap bosh gapga beshta vosita yordamida bog‘lanadi. Birinchisi – ergashtiruvchi bog‘lovchilar (agar, chunki, toki, basharti, mabodo). Ikkinchisi – ko‘makchili qurilmalar: shuning uchun, shu sababli, shu tufayli va boshqalar. Uchinchisi – bosh gapga, ko‘pincha uning kesimiga qo‘shiladigan -ki yuklamasi (bosh gapda odatda shu, shunday kabi ko‘rsatish olmoshi bo‘ladi): «Shuni bilingki, ...». To‘rtinchisi – nisbiy so‘zlar: ergash gapdagi so‘roq olmoshi (kim, nima, qayer) va bosh gapdagi unga javob bo‘luvchi olmosh (u, shu, o‘sha yer) o‘zaro nisbatlanadi. Beshinchisi – deb so‘zi va shu kabilar; shart mayli qo‘shimchasi ham ergash gapni bosh gapga bog‘laydi. Gapni tahlil qilishda avval qaysi vosita borligini aniqlaymiz.

VositaMisol
ergashtiruvchi bog‘lovchiErta turdik, chunki yo‘l uzoq edi.
ko‘makchili qurilmaHavo sovidi, shuning uchun issiq kiyindik.
-ki yuklamasiBilamanki, sen uddalaysan.
bog‘lovchi so‘zQancha o‘qisang, shuncha bilasan.
deb so‘ziUlgurayin deb, yugurdim.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdoshlariga uy vazifasi haqida eslatma yozayotgan o‘quvchi bitta sababni uch gapda takrorlamaslik uchun har safar boshqacha bog‘laydi: «chunki», «shu sababli», shart mayli. Eslatma bir xil emas, ravon o‘qiladi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar, yozuvchilar va notiqlar uslubni boyitish uchun turli bog‘lash usullarini almashtirib turadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir sababni ikki xil usulda ifodalab, qaysi biri yoqqanini tanlang.

Namunalar
Misollar: Biz erta turdik, chunki yo‘l uzoq edi (bog‘lovchi). Havo sovidi, shu sababli issiq kiyindik (qurilma). Shuni bilingki, ilm kuch beradi (-ki). Kim izlansa, o‘sha topadi (nisbiy so‘z). Adashmayin deb, xaritaga qaradi (deb).
Shart mayli: Yomg‘ir yog‘sa, uyda qolamiz. – «-sa» ergash gapni bosh gapga bog‘laydi.
Sinfda faoliyat

«Beshlik»: besh guruh har biri bir vositani tanlaydi, shu vosita bilan gap tuzadi va sinfga tanishtiradi.

Mashq
1
Ergash gapni bosh gapga bog‘lovchi vositalarni sanang.
2
«Kim mehnat qilsa, o‘sha rohat topadi» gapida vositani aniqlang.
3
«Kechikmayin deb, erta chiqdik» gapida vosita nima?
4
Nima uchun nisbiy so‘zlar o‘zaro bog‘liq deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki buyurtma e’loniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →