ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Qo‘shma gaplar tasnifi va mustahkamlash

Darslar 9–10 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
9

Qo‘shma gaplar tasnifi

Darslik: 21–22-betlar
MaqsadQo‘shma gaplarni bog‘lovchi vositaga ko‘ra uch guruhga ajratish.
Yangi so‘zlar
bog‘langan qo‘shma gap · linked composite sentenceergashgan qo‘shma gap · subordinate composite sentencebog‘lovchisiz qo‘shma gap · composite sentence without a conjunctionmazmuniy munosabat · relation of meaning
Tushuntirish

Qismlarining qanday bog‘lovchi vositalar bilan bog‘lanishiga ko‘ra qo‘shma gaplar uch guruhga bo‘linadi. Qismlari teng bog‘lovchilar, bo‘lsa va esa so‘zlari, -u (-yu), -da yuklamalari bilan bog‘langan gap – bog‘langan qo‘shma gap; unda qismlar teng huquqli bo‘ladi. Qismlari ergashtiruvchi bog‘lovchilar yoki shunday vazifadagi vositalar bilan bog‘langan gap – ergashgan qo‘shma gap; unda bir qism ikkinchisining mazmunini izohlaydi. Qismlari faqat ohang yordamida bog‘langan gap – bog‘lovchisiz qo‘shma gap. Tasnif uchun avval bog‘lovchi vositani topamiz, so‘ng uning turiga qarab guruhni aniqlaymiz. Ko‘chirma gapli qo‘shma gap esa keyingi bo‘limda alohida o‘rganiladi.

Kun isidi va qoreridi.bog‘langanErta turdim,chunki yo‘luzoq.ergashganBahor keldi,daraxtlargulladi.bog‘lovchisizQo‘shma gap
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Guruhga xabar yozayotgan o‘quvchi bir voqeani turlicha berishi mumkin: ikki fikrni teng qo‘yish, biriga ikkinchisini sabab qilib bog‘lash yoki qisqa qilib bog‘lovchisiz yozish. Tanlovga qarab xabar ohangi ham o‘zgaradi.

Kim ishlatadi

Sarlavha yozuvchilari, nutq muallifi va xat yozuvchilar fikrni qanday bog‘lashni ohangga qarab tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir voqeani avval bog‘lovchisiz, so‘ng bog‘lovchi bilan ayting va ohang qanday o‘zgarishini sezing.

Namunalar
Bog‘langan: Dars tugadi va o‘quvchilar tarqaldi. (bog‘lovchi – va)
Ergashgan: Agar mashq qilsang, natija yaxshi bo‘ladi. Bog‘lovchisiz: Qor yog‘di, yo‘llar oqarib ketdi.
Sinfda faoliyat

«Uch savat»: doskada uchta savat chizilgan; o‘quvchilar gap yozilgan kartochkalarni mos savatga joylaydi va sababini aytadi.

Mashq
1
Qo‘shma gaplar bog‘lovchi vositaga ko‘ra necha guruhga bo‘linadi?
2
«Havo issiq, lekin shamol esyapti» gapi qaysi guruhga kiradi?
3
«Men uyga kech qaytdim, chunki dars cho‘zildi» gapini tasniflang.
4
Nima uchun bog‘langan qo‘shma gap qismlari teng huquqli deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi 10 ta belanchakHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →