Qo‘shma gaplar tasnifi
Qismlarining qanday bog‘lovchi vositalar bilan bog‘lanishiga ko‘ra qo‘shma gaplar uch guruhga bo‘linadi. Qismlari teng bog‘lovchilar, bo‘lsa va esa so‘zlari, -u (-yu), -da yuklamalari bilan bog‘langan gap – bog‘langan qo‘shma gap; unda qismlar teng huquqli bo‘ladi. Qismlari ergashtiruvchi bog‘lovchilar yoki shunday vazifadagi vositalar bilan bog‘langan gap – ergashgan qo‘shma gap; unda bir qism ikkinchisining mazmunini izohlaydi. Qismlari faqat ohang yordamida bog‘langan gap – bog‘lovchisiz qo‘shma gap. Tasnif uchun avval bog‘lovchi vositani topamiz, so‘ng uning turiga qarab guruhni aniqlaymiz. Ko‘chirma gapli qo‘shma gap esa keyingi bo‘limda alohida o‘rganiladi.
Guruhga xabar yozayotgan o‘quvchi bir voqeani turlicha berishi mumkin: ikki fikrni teng qo‘yish, biriga ikkinchisini sabab qilib bog‘lash yoki qisqa qilib bog‘lovchisiz yozish. Tanlovga qarab xabar ohangi ham o‘zgaradi.
Sarlavha yozuvchilari, nutq muallifi va xat yozuvchilar fikrni qanday bog‘lashni ohangga qarab tanlaydi.
Bir voqeani avval bog‘lovchisiz, so‘ng bog‘lovchi bilan ayting va ohang qanday o‘zgarishini sezing.
«Uch savat»: doskada uchta savat chizilgan; o‘quvchilar gap yozilgan kartochkalarni mos savatga joylaydi va sababini aytadi.