ko‘rsatish olmoshi · demonstrative pronoun-ki yuklamasi · the particle -kiizohlovchi ergash gap · explanatory subordinate clauseshu, shunday · this, such
Tushuntirish
Ba’zan bosh gapda «shu», «shunday» kabi olmosh bo‘ladi-yu, uning nimani bildirishi aytilmay qoladi; bu mazmunni keyingi ergash gap ochib beradi. Ikki qismni -ki yuklamasi bog‘laydi: u bosh gapning kesimiga (yoki kesim vazifasidagi olmoshga) qo‘shib yoziladi, undan keyin vergul qo‘yilib, ergash gap keladi. Masalan: «Shuni unutmangki, vaqt qaytmaydi» – «shuni» olmoshining mazmuni ergash gapda ochilgan. Bosh gapda ko‘rsatish olmoshi (shu, shunday, shuncha) bo‘lishi kerak, ba’zan u tushib qoladi, ammo o‘rni bilinib turadi. Olmosh gapda qaysi vazifada kelsa, ergash gap ham shunga mos tur oladi: ega, to‘ldiruvchi, kesim yoki aniqlovchi.
Namunalar
Mening orzum shuki, hamma bola o‘qish imkoniga ega bo‘lsin. (shu – kesim; ergash gap uning mazmunini ochadi)
Shuni bilamanki, mehnat hech qachon zoye ketmaydi. (shuni – to‘ldiruvchi; ergash gap uni izohlaydi)
Sinfda faoliyat
«Shuni ayt»: o‘qituvchi «Shuni bilamanki...» deb boshlaydi, o‘quvchilar -ki dan keyingi izohlovchi ergash gapni topadi.
Mashq
1
-ki yuklamali ergash gap nimani izohlaydi?
Bosh gapdagi ko‘rsatish olmoshining mazmunini.
2
«Shunday kunlar bo‘ladiki, hamma narsa yaxshi ketadi» gapida ko‘rsatish olmoshini va -ki ni toping.
Ko‘rsatish olmoshi: shunday; yuklama: -ki («bo‘ladiki»).
3
Vergulni qo‘ying: «Shunga ishonamanki jamoa g‘alaba qozonadi».
Shunga ishonamanki, jamoa g‘alaba qozonadi.
4
«Mening maqsadim shuki, ...» gapida ergash gap qaysi tur?
Kesim ergash gap: «shu» ot kesim vazifasida, ergash gap uni izohlaydi.