ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

-ki yuklamali va nisbiy so‘zli ergashgan qo‘shma gaplar

Darslar 26–27 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
26

Ko‘rsatish olmoshili ergashgan qo‘shma gaplar

Darslik: 54–55-betlar
MaqsadKo‘rsatish olmoshli (-ki yuklamali) ergashgan qo‘shma gaplarni aniqlash.
Yangi so‘zlar
ko‘rsatish olmoshi · demonstrative pronoun-ki yuklamasi · the particle -kiizohlovchi ergash gap · explanatory subordinate clauseshu, shunday · this, such
Tushuntirish

Ba’zan bosh gapda «shu», «shunday» kabi olmosh bo‘ladi-yu, uning nimani bildirishi aytilmay qoladi; bu mazmunni keyingi ergash gap ochib beradi. Ikki qismni -ki yuklamasi bog‘laydi: u bosh gapning kesimiga (yoki kesim vazifasidagi olmoshga) qo‘shib yoziladi, undan keyin vergul qo‘yilib, ergash gap keladi. Masalan: «Shuni unutmangki, vaqt qaytmaydi» – «shuni» olmoshining mazmuni ergash gapda ochilgan. Bosh gapda ko‘rsatish olmoshi (shu, shunday, shuncha) bo‘lishi kerak, ba’zan u tushib qoladi, ammo o‘rni bilinib turadi. Olmosh gapda qaysi vazifada kelsa, ergash gap ham shunga mos tur oladi: ega, to‘ldiruvchi, kesim yoki aniqlovchi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi yangilikni aytayotib avval «Eng yaxshisi shuki...» deb to‘xtaydi, so‘ng gapni tugatadi. To‘xtash tinglovchini qiziqtiradi va e’tiborini ushlab turadi.

Kim ishlatadi

Notiqlar, yozuvchilar va hikoyachilar fikrni avval ishora bilan boshlab, so‘ng ochib bergani uchun e’tiborni ushlab turadi.

Bugun sinab ko‘ring

«Shuni bilamanki» deb boshlab, bugun bilganingiz bir yangi narsani ayting.

Namunalar
Mening orzum shuki, hamma bola o‘qish imkoniga ega bo‘lsin. (shu – kesim; ergash gap uning mazmunini ochadi)
Shuni bilamanki, mehnat hech qachon zoye ketmaydi. (shuni – to‘ldiruvchi; ergash gap uni izohlaydi)
Sinfda faoliyat

«Shuni ayt»: o‘qituvchi «Shuni bilamanki...» deb boshlaydi, o‘quvchilar -ki dan keyingi izohlovchi ergash gapni topadi.

Mashq
1
-ki yuklamali ergash gap nimani izohlaydi?
2
«Shunday kunlar bo‘ladiki, hamma narsa yaxshi ketadi» gapida ko‘rsatish olmoshini va -ki ni toping.
3
Vergulni qo‘ying: «Shunga ishonamanki jamoa g‘alaba qozonadi».
4
«Mening maqsadim shuki, ...» gapida ergash gap qaysi tur?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yil buyurtmalariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →