ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Matn va uning turlari: hikoya va tasviriy matn

Darslar 46–47 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
46

Matn va uning maqsadi. Hikoya matni

Darslik: 90–91-betlar
MaqsadMatn tushunchasini, uning maqsadlarini va hikoya matnining belgilarini bilish.
Yangi so‘zlar
matn · texthikoya matni · narrative textvoqealar ketma-ketligi · sequence of eventsyaxlit birlik · unified whole
Tushuntirish

Bir-biriga ma’no va tuzilish jihatdan ulanib, bir butunni tashkil etgan gaplar zanjiri – og‘zaki bo‘ladimi, yozmami – matn deyiladi. Matn tuzuvchining maqsadi turlicha bo‘lishi mumkin: voqea-hodisa, narsa yoki shaxs haqida hikoya qilish, ularni tasvirlash yoki ular haqida muhokama yuritish. Shunga ko‘ra matnning uch turi farqlanadi: hikoya matni, tasviriy matn va muhokama matni. Agar muallif biror voqeani boshidan oxirigacha aytib bermoqchi bo‘lsa, u hikoya matnini yaratadi. Unda voqealar ketma-ketligi beriladi: boshlanma (qayerda, kim, qachon), voqealar rivoji va yechim. Hikoya matnida fe’llar ko‘proq o‘tgan zamonda keladi va ular harakatni bir-biri ketidan ko‘rsatadi. Hikoya matni so‘zlashuv nutqida va badiiy asarlarda ko‘p ishlatiladi.

nima bo‘lgan?hikoyaqandayko‘rinadi?tasviriynega?muhokamaMatn
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi maktab yo‘lidagi voqeani do‘stlariga boshi, davomi va oxiri bilan aytib beradi. Tartib bo‘lgani uchun hamma hikoyani oxirigacha tinglaydi.

Kim ishlatadi

Hikoyachilar, jurnalistlar va kundalik yuritadiganlar voqeani boshi, davomi va oxiri bilan beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi bir voqeani boshi, davomi va oxiri bilan uch gapda ayting.

Namunalar
Mini-hikoya: «Yo‘qolgan kalit». Dilshod maktabdan qaytganda eshik kalitini yo‘qotganini sezdi. U yo‘lni qayta bosib, o‘tgan joylarni ko‘zdan kechirdi. Nihoyat bog‘ yonidagi skameyka tagidan kalitni topdi. Uyga xotirjam kirdi va bundan keyin kalitni cho‘ntagiga ehtiyot qilib solishga va’da berdi.
Tuzilishi: boshlanma – kalit yo‘qoldi; rivoj – yo‘lni qayta bosib izladi; yechim – topdi va va’da berdi. Fe’llar: sezdi, ko‘zdan kechirdi, topdi, kirdi – o‘tgan zamon.
Sinfda faoliyat

«Hikoya zanjiri»: sinf bo‘yicha har bir o‘quvchi bittadan gap qo‘shib, hikoyani boshlanma, rivoj, yechim tartibida davom ettiradi.

Mashq
1
Matn deb nimaga aytiladi?
2
Matnning qanday turlari bor?
3
Hikoya matnining qismlarini ayting.
4
Nima uchun hikoya matnida fe’llar ko‘proq o‘tgan zamonda bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi yangi mahsulotHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →