ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Tire, qo‘shtirnoq, ko‘p nuqta va qavs

Darslar 54–55 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
54

Tire va qo‘shtirnoqning qo‘llanishi

Darslik: 108–110-betlar
MaqsadTire va qo‘shtirnoqning ishlatilish o‘rinlarini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
tire · dashqo‘shtirnoq · quotation marksiqtibos · citationko‘chma ma’no · figurative meaning
Tushuntirish

Tire dialogdagi har bir gap boshida; bog‘lamasiz qo‘llangan ot kesim bilan ega orasida; uyushiq bo‘laklardan keyin kelgan umumlashtiruvchi so‘z oldida; muallif gapi bilan ko‘chirma gap orasida; izohlanayotgan so‘z yoki gapning ikki yonida; zidlik ma’noli bog‘lovchisiz qo‘shma gap qismlari orasida; ajratilgan bo‘laklarni ajratganda; tenglik va taqqoslash ma’nosidagi so‘zlar orasida ishlatiladi. Masalan: «Kitob – eng yaxshi do‘st». Qo‘shtirnoqqa ko‘chirma gap va iqtibos olinadi; ko‘chma ma’noda, kesatiq bilan qo‘llangan so‘zlar; badiiy asar, gazeta, jurnal, spektakl, kartina nomlari; korxona, muassasa, mehmonxona nomlari; transport markalari, o‘simlik navlari, mahsulot nomlari ham qo‘shtirnoq ichida yoziladi. Qo‘shtirnoqdan keyingi qo‘shimcha unga qo‘shib yoziladi: «O‘tkan kunlar»ni o‘qidim.

Tire qo‘yiladiMisol
ega va ot kesim orasidaToshkent – O‘zbekiston poytaxti.
umumlashtiruvchi so‘z oldidaOlma, nok, anor – hammasi pishdi.
dialogda– Salom!
muallif gapi bilan«Boraman», – dedi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab suhbatida o‘quvchi do‘stining so‘zlarini tirnoq ichida keltiradi va o‘zi o‘ylab topgan bir iborani ham tirnoqqa oladi. O‘quvchilar qaysi gap kimniki ekanini ajratadi.

Kim ishlatadi

Jurnalistlar, kutubxonachilar va muharrirlar tire va tirnoq bilan aytilgan gap, nom va ibora o‘rtasidagi farqni ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun eshitgan bir so‘z yoki nomni tirnoqqa olib, nima uchun tirnoq kerakligini ayting.

Namunalar
Tire: Toshkent – O‘zbekiston poytaxti. / Bog‘da olma, nok, anor – barcha mevalar pishgan. / Qishloq – ona yurt.
Qo‘shtirnoq: Biz «Zumrad va Qimmat» ertagini o‘qidik. / «Navbahor» gazetasida maqola chop etildi. / U «oltin qo‘l» usta ekan. / «Bugun darsga erta kel», – dedi dadam.
Sinfda faoliyat

«Tire yoki qo‘shtirnoq?»: o‘qituvchi misol aytadi; o‘quvchilar belgining qo‘yilish sababini tushuntiradi.

Mashq
1
Tire ishlatiladigan uchta o‘rinni ayting.
2
Qo‘shtirnoqqa olinadigan uchta narsani ayting.
3
Tinish belgilarini qo‘ying: Alisher Navoiy Xamsa asarini yaratgan
4
Tire bilan chiziqchaning farqi nimada?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFoydadan bog‘chaga hadyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →