Ko‘chirma va o‘zlashtirma gap, tinish belgilari bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash
Ko‘chirma gap birovning fikrini aynan, o‘zgartirmay beradi, muallif gapi esa uni kim aytganini bildiradi. Ko‘chirma gap qo‘shtirnoq ichida yoziladi. Muallif gapi oldin kelsa, undan keyin ikki nuqta qo‘yiladi: M: «K». Muallif gapi keyin kelsa, ko‘chirma gapdan so‘ng vergul va tire qo‘yiladi va muallif gapi kichik harf bilan boshlanadi: «K», – m. Ko‘chirma gap so‘roq yoki undov bilan tugasa, bu belgi saqlanadi: «K?» – m. Muallif gapi ko‘chirma gapning o‘rtasiga tushsa: «K, – m, – k». O‘zlashtirma gapda esa birovning fikri o‘z ohangimizda, qo‘shtirnoqsiz beriladi, butun gap sodda gap shakliga keladi (kesim harakat nomi yoki sifatdosh shaklini oladi) va olmoshlar so‘zlovchi nuqtai nazariga qarab o‘zgaradi.
| Qolip | Misol |
|---|---|
| M: «K» | Ustoz dedi: «Kitob – eng yaxshi do‘st». |
| «K», – m | «Kitob – eng yaxshi do‘st», – dedi ustoz. |
| «K, – m, – k» | «Kitob, – dedi ustoz, – eng yaxshi do‘st». |
Insho yozayotgan o‘quvchi ustozining bir gapini qo‘shtirnoq ichida aynan keltiradi, boshqa gapini esa belgisiz o‘z so‘zi bilan yozadi. Insho o‘qilganda qaysi gap kimniki ekani darrov bilinadi.
Jurnalistlar, kotiblar va tarjimonlar aynan keltirish bilan o‘z so‘zlari bilan yetkazishni farqlaydi.
Bugun o‘qigan bir jumlani daftarga qo‘shtirnoq bilan aynan ko‘chiring, so‘ng uni o‘z so‘zingiz bilan qayta yozing.
«Gapni aylantir»: o‘qituvchi ko‘chirma gap aytadi; o‘quvchilar uni o‘zlashtirma gapga, keyin teskarisiga aylantiradi va tinish belgilarini doskada qo‘yadi.