Darslar 19–20 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
19
Ergashgan qo‘shma gap haqida ma’lumot
Darslik: 41-bet
MaqsadErgashgan qo‘shma gapning ta’rifini va belgilarini bilish.
Yangi so‘zlar
ergashgan qo‘shma gap · subordinate composite sentenceergashtiruvchi bog‘lovchi · subordinating conjunctionbog‘lovchi vazifasidagi so‘z · word working as a conjunctionbog‘liq qism · dependent part
Tushuntirish
Agar qo‘shma gapning qismlarini ergashtiruvchi bog‘lovchi yoki uning o‘rnini bosuvchi biror vosita birlashtirsa, bu ergashgan qo‘shma gap bo‘ladi. Uning qismlari teng huquqli emas: biri ikkinchisining mazmunini izohlaydi, shuning uchun bir qism ikkinchisiga bog‘liq bo‘ladi. Ergashtiruvchi bog‘lovchilarga agar, chunki, toki, basharti, mabodo kiradi; ularning vazifasini shuning uchun, shu sababli kabi qurilmalar, -ki yuklamasi, nisbiy so‘zlar, deb so‘zi va shart mayli ham bajaradi. Masalan, «Vaqtni tejang, chunki u qaytib kelmaydi» gapida ikkinchi qism birinchisining sababini aytadi. -ki yuklamasi so‘zga qo‘shib yoziladi (shuki, shundayki).
Namunalar
Men erta uyg‘ondim, chunki bugun sayohatga chiqamiz. (chunki – sabab)
Agar ertaga yomg‘ir yog‘masa, dalaga boramiz. (agar – shart)
Sinfda faoliyat
«Nima uchun?»: o‘qituvchi bosh gapni aytadi, o‘quvchilar «chunki» bilan ergash gap qo‘shib, gapni to‘ldiradi.
Mashq
1
Qanday qo‘shma gap ergashgan qo‘shma gap deyiladi?
Qismlarini ergashtiruvchi bog‘lovchi yoki uning vazifasini bajaruvchi vosita (ko‘makchili qurilma, -ki, nisbiy so‘z, deb, -sa) birlashtirgan gap.