ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ergashgan qo‘shma gap. Bosh va ergash gap

Darslar 19–20 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
19

Ergashgan qo‘shma gap haqida ma’lumot

Darslik: 41-bet
MaqsadErgashgan qo‘shma gapning ta’rifini va belgilarini bilish.
Yangi so‘zlar
ergashgan qo‘shma gap · subordinate composite sentenceergashtiruvchi bog‘lovchi · subordinating conjunctionbog‘lovchi vazifasidagi so‘z · word working as a conjunctionbog‘liq qism · dependent part
Tushuntirish

Agar qo‘shma gapning qismlarini ergashtiruvchi bog‘lovchi yoki uning o‘rnini bosuvchi biror vosita birlashtirsa, bu ergashgan qo‘shma gap bo‘ladi. Uning qismlari teng huquqli emas: biri ikkinchisining mazmunini izohlaydi, shuning uchun bir qism ikkinchisiga bog‘liq bo‘ladi. Ergashtiruvchi bog‘lovchilarga agar, chunki, toki, basharti, mabodo kiradi; ularning vazifasini shuning uchun, shu sababli kabi qurilmalar, -ki yuklamasi, nisbiy so‘zlar, deb so‘zi va shart mayli ham bajaradi. Masalan, «Vaqtni tejang, chunki u qaytib kelmaydi» gapida ikkinchi qism birinchisining sababini aytadi. -ki yuklamasi so‘zga qo‘shib yoziladi (shuki, shundayki).

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi ustozdan uy ishini kechroq topshirishga ruxsat so‘raganda sababni ham aytadi: asosiy iltimos va uning izohi birga keladi. Sabab aytilgani uchun iltimos tushunarli bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Ariza va xat yozuvchilari, muzokarachilar va o‘qituvchilar talabni sabab yoki shart bilan asoslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun biror iltimosni sababi bilan birga bir gapda ayting.

Namunalar
Men erta uyg‘ondim, chunki bugun sayohatga chiqamiz. (chunki – sabab)
Agar ertaga yomg‘ir yog‘masa, dalaga boramiz. (agar – shart)
Sinfda faoliyat

«Nima uchun?»: o‘qituvchi bosh gapni aytadi, o‘quvchilar «chunki» bilan ergash gap qo‘shib, gapni to‘ldiradi.

Mashq
1
Qanday qo‘shma gap ergashgan qo‘shma gap deyiladi?
2
Ergashtiruvchi bog‘lovchilardan to‘rttasini ayting.
3
«Men uyda qoldim, chunki shamol kuchli edi» gapida ikkinchi qism nimani bildiradi?
4
Nima uchun bog‘langan va ergashgan qo‘shma gap farqlanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki buyurtma e’loniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →