☰ Mundarija · Ona tili

Dunyo tillari va o‘zbek tili

Darslar 1–2 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
1

Dunyo tillari orasida o‘zbek tili

Darslik: 5–6-betlar
MaqsadDunyo tillari, til oilalari va o‘zbek tilining turkiy tillar oilasidagi o‘rnini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
til oilasi · language familyqarindosh tillar · related languagesajdod til · ancestor (proto-)languagedavlat tili · state language
Tushuntirish

Yer yuzida taxminan 7000 ga yaqin til bor va ular bir necha til oilalariga bo‘linadi. Umumiy jihatlari ko‘p bo‘lgan, bir ajdod tildan taraqqiy etgan tillar qarindosh tillar deyiladi, bir-biridan uzoq tillar esa qarindosh emas. Eng yirik oilalardan biri hind-yevropa tillari bo‘lib, unga ingliz, fransuz, nemis, rus, fors tillari kiradi. O‘zbek tili turkiy tillar oilasiga mansub; shu oilada turk, qozoq, qirg‘iz, turkman, tatar, uyg‘ur, ozarbayjon tillari ham bor. Boshqa oilalarga misol: xitoy-tibet oilasi (xitoy tili) va xom-som, ya’ni hozir ko‘pincha afroosiyo deb ataladigan oila (arab tili). O‘zbek tili O‘zbekiston Respublikasining davlat tili sifatida rivojlanmoqda.

Namunalar
Qarindosh so‘zlar: o‘zbekcha «ot» va turkcha «at», o‘zbekcha «tuz» va turkcha «tuz», o‘zbekcha «ko‘z» va turkcha «göz» — bu o‘xshashlik turkiy tillarning bir ajdoddan kelib chiqqanini ko‘rsatadi.
Tasnif: o‘zbek – turkiy oila; ingliz – hind-yevropa oilasi; xitoy – xitoy-tibet oilasi; arab – xom-som (afroosiyo) oilasi.
Sinfda faoliyat

«Oila daraxti»: doskaga to‘rtta katta shoxli daraxt chizing; o‘quvchilar kartochkadagi tillarni (qozoq, nemis, xitoy, arab, turk, rus) mos shoxga yopishtiradi.

Mashq
1
Qarindosh tillar deb qanday tillarga aytiladi?
2
Ingliz, fransuz va nemis tillari qaysi til oilasiga kiradi?
3
O‘zbek tilining oilasi va unga qarindosh uchta tilni ayting.
4
Nima uchun o‘zbek va qozoq tillari qarindosh hisoblanadi?