Darslar 39–40 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
39
Ko‘chirma gapli qo‘shma gap haqida ma’lumot
Darslik: 78-bet
MaqsadKo‘chirma gap, muallif gapi va ko‘chirma gapli qo‘shma gap tushunchalarini bilish.
Yangi so‘zlar
ko‘chirma gap · direct speechmuallif gapi · author’s wordsko‘chirma gapli qo‘shma gap · composite sentence with direct speechaynan keltirish · quoting word for word
Tushuntirish
Gapirayotgan yoki yozayotgan kishi boshqa birovning so‘zlarini bir harfini ham o‘zgartirmasdan, xuddi o‘sha kishi aytgandek berishi mumkin. Shu tarzda so‘zma-so‘z berilgan gap ko‘chirma gap bo‘ladi; uni kim, qanday aytganini bildiruvchi qism esa muallif gapidir. Bu ikki qism birgalikda ko‘chirma gapli qo‘shma gapni hosil qiladi. Muallif gapida odatda gapirish yoki fikrlashni bildiruvchi so‘z bo‘ladi: dedi, so‘radi, javob berdi, deb yozdi. Ko‘chirma gap qo‘shtirnoqqa olinadi yoki yangi qatordan tire bilan beriladi. Misol: Ustoz dedi: «Imtihon ertaga bo‘ladi». Bu yerda «Ustoz dedi» – muallif gapi, «Imtihon ertaga bo‘ladi» – ko‘chirma gap.
Namunalar
Dilnoza so‘radi: «Kutubxona soat nechada ochiladi?» (M: «K?»)