Ko‘chirma gapli qo‘shma gap haqida ma’lumot
Gapirayotgan yoki yozayotgan kishi boshqa birovning so‘zlarini bir harfini ham o‘zgartirmasdan, xuddi o‘sha kishi aytgandek berishi mumkin. Shu tarzda so‘zma-so‘z berilgan gap ko‘chirma gap bo‘ladi; uni kim, qanday aytganini bildiruvchi qism esa muallif gapidir. Bu ikki qism birgalikda ko‘chirma gapli qo‘shma gapni hosil qiladi. Muallif gapida odatda gapirish yoki fikrlashni bildiruvchi so‘z bo‘ladi: dedi, so‘radi, javob berdi, deb yozdi. Ko‘chirma gap qo‘shtirnoqqa olinadi yoki yangi qatordan tire bilan beriladi. Misol: Ustoz dedi: «Imtihon ertaga bo‘ladi». Bu yerda «Ustoz dedi» – muallif gapi, «Imtihon ertaga bo‘ladi» – ko‘chirma gap.
| Qism | Belgi | Misol |
|---|---|---|
| muallif gapi (M) | M | Dilnoza so‘radi: |
| ko‘chirma gap (K) | «K» | «Kutubxona soat nechada ochiladi?» |
Gazeta yoki yangilik saytidagi suhbatda kimningdir gapi aynan keltiriladi va muallifning so‘zi alohida beriladi. O‘quvchi kim nima degani va uni kim aytib berayotganini darrov ajratadi.
Jurnalistlar, tarjimonlar va hikoya yozuvchilari birovning gapini aynan keltirishda uni muallif so‘zidan ajratib ko‘rsatadi.
Bugun eshitgan bir iborani kim aytganini eslab, uni aynan va muallif so‘zi bilan ayting.
«M va K»: o‘qituvchi gaplarni o‘qiydi; o‘quvchilar muallif gapi uchun ko‘k, ko‘chirma gap uchun qizil kartochka ko‘taradi.