Darslar 22 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
22
Ergashtiruvchi bog‘lovchili ergashgan qo‘shma gaplar
Darslik: 46–47-betlar
MaqsadSabab, maqsad va shart ergashtiruvchi bog‘lovchilari bilan bog‘langan ergashgan qo‘shma gaplarni tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
sabab bog‘lovchisi · conjunction of reasonmaqsad bog‘lovchisi · conjunction of purposeshart bog‘lovchisi · conjunction of conditionnegaki · because
Tushuntirish
Ergash gap bosh gapdagi ish nima sababdan, nima maqsadda yoki qanday shart bilan bo‘lishini aytsa, unga mos ergashtiruvchi bog‘lovchi tanlanadi: sabab uchun chunki, negaki; maqsad uchun toki; shart uchun agar, agarda, basharti, mabodo. Chunki, negaki va toki bilan boshlangan ergash gap odatda bosh gapning ortidan keladi va undan vergul bilan ajratiladi: «Soyabon oldim, chunki yomg‘ir yog‘ayotgan edi». Shart bog‘lovchilari gap boshida keladi, ergash gap kesimi shart maylidagi fe’l bilan ifodalanadi va bunday ergash gap odatda bosh gapdan oldin turadi: «Agar tinmay mashq qilsang, g‘olib bo‘lasan». Ko‘pincha shart bog‘lovchisi tushirib qoldirilsa ham, shart mayli shakli qismlarni bog‘laydi.
Namunalar
Sabab: Biz erta chiqdik, chunki yo‘l uzoq edi. Maqsad: Ertaroq yoting, toki ertalab tetik turing.