Ergashtiruvchi bog‘lovchili ergashgan qo‘shma gaplar
Ergash gap bosh gapdagi ish nima sababdan, nima maqsadda yoki qanday shart bilan bo‘lishini aytsa, unga mos ergashtiruvchi bog‘lovchi tanlanadi: sabab uchun chunki, negaki; maqsad uchun toki; shart uchun agar, agarda, basharti, mabodo. Chunki, negaki va toki bilan boshlangan ergash gap odatda bosh gapning ortidan keladi va undan vergul bilan ajratiladi: «Soyabon oldim, chunki yomg‘ir yog‘ayotgan edi». Shart bog‘lovchilari gap boshida keladi, ergash gap kesimi shart maylidagi fe’l bilan ifodalanadi va bunday ergash gap odatda bosh gapdan oldin turadi: «Agar tinmay mashq qilsang, g‘olib bo‘lasan». Ko‘pincha shart bog‘lovchisi tushirib qoldirilsa ham, shart mayli shakli qismlarni bog‘laydi.
| Ma’no | Bog‘lovchi | Misol |
|---|---|---|
| sabab | chunki, negaki | Erta chiqdik, chunki yo‘l uzoq edi. |
| maqsad | toki | Ertaroq yoting, toki tetik turing. |
| shart | agar, basharti, mabodo | Agar erta tursang, ulgurasan. |
Sinfdoshlar bo‘sh soatda sinfda birga takrorlashga kelishadi. Tashkilotchi xabarida sababni, maqsadni va shartni (agar hamma vaqtida kelsa...) alohida gapda yozadi, shuning uchun hamma nima kerakligini biladi.
Ariza va xat yozuvchilari, loyiha bayonotlari mualliflari va o‘qituvchilar sabab, maqsad va shartni aniq ajratadi.
Bugun bir ishni nima uchun va nima maqsadda qilishingizni ikki gapda ayting.
«Sabab, maqsad yoki shart?»: o‘qituvchi gap o‘qiydi, o‘quvchilar mos kartochkani (S, M, SH) ko‘taradi.