ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Sabab, maqsad va shart bog‘lovchilari

Darslar 22 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
22

Ergashtiruvchi bog‘lovchili ergashgan qo‘shma gaplar

Darslik: 46–47-betlar
MaqsadSabab, maqsad va shart ergashtiruvchi bog‘lovchilari bilan bog‘langan ergashgan qo‘shma gaplarni tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
sabab bog‘lovchisi · conjunction of reasonmaqsad bog‘lovchisi · conjunction of purposeshart bog‘lovchisi · conjunction of conditionnegaki · because
Tushuntirish

Ergash gap bosh gapdagi ish nima sababdan, nima maqsadda yoki qanday shart bilan bo‘lishini aytsa, unga mos ergashtiruvchi bog‘lovchi tanlanadi: sabab uchun chunki, negaki; maqsad uchun toki; shart uchun agar, agarda, basharti, mabodo. Chunki, negaki va toki bilan boshlangan ergash gap odatda bosh gapning ortidan keladi va undan vergul bilan ajratiladi: «Soyabon oldim, chunki yomg‘ir yog‘ayotgan edi». Shart bog‘lovchilari gap boshida keladi, ergash gap kesimi shart maylidagi fe’l bilan ifodalanadi va bunday ergash gap odatda bosh gapdan oldin turadi: «Agar tinmay mashq qilsang, g‘olib bo‘lasan». Ko‘pincha shart bog‘lovchisi tushirib qoldirilsa ham, shart mayli shakli qismlarni bog‘laydi.

Ma’noBog‘lovchiMisol
sababchunki, negakiErta chiqdik, chunki yo‘l uzoq edi.
maqsadtokiErtaroq yoting, toki tetik turing.
shartagar, basharti, mabodoAgar erta tursang, ulgurasan.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdoshlar bo‘sh soatda sinfda birga takrorlashga kelishadi. Tashkilotchi xabarida sababni, maqsadni va shartni (agar hamma vaqtida kelsa...) alohida gapda yozadi, shuning uchun hamma nima kerakligini biladi.

Kim ishlatadi

Ariza va xat yozuvchilari, loyiha bayonotlari mualliflari va o‘qituvchilar sabab, maqsad va shartni aniq ajratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun bir ishni nima uchun va nima maqsadda qilishingizni ikki gapda ayting.

Namunalar
Sabab: Biz erta chiqdik, chunki yo‘l uzoq edi. Maqsad: Ertaroq yoting, toki ertalab tetik turing.
Shart: Agar tinmay mashq qilsang, g‘olib bo‘lasan. = Tinmay mashq qilsang, g‘olib bo‘lasan. (agar tushirilishi mumkin)
Sinfda faoliyat

«Sabab, maqsad yoki shart?»: o‘qituvchi gap o‘qiydi, o‘quvchilar mos kartochkani (S, M, SH) ko‘taradi.

Mashq
1
Sabab, maqsad va shart bog‘lovchilarini ayting.
2
Vergulni qo‘ying: «Men uyga shoshildim chunki soat kech bo‘lgan edi».
3
«Agar» bog‘lovchisini «mabodo» ga almashtirib, gapni qayta yozing: «Agar kech qolsang, menga qo‘ng‘iroq qil».
4
Shart ergash gapi nega ko‘pincha bosh gapdan oldin keladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki ishlab chiqarish rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →