ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ergashgan qo‘shma gaplarning sodda gaplar bilan ma’nodoshligi

Darslar 28 · 1 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
28

Ergashgan qo‘shma gaplarning sodda gaplar bilan ma’nodoshligi

Darslik: 58–59-betlar
MaqsadKo‘rsatish olmoshli ergashgan qo‘shma gaplarni sodda gaplarga aylantirish.
Yangi so‘zlar
ma’nodoshlik · synonymysifatdosh · participleharakat nomi · verbal nounaylantirish · conversion
Tushuntirish

Bosh gapida ko‘rsatish olmoshi (u, shu, o‘sha, shunga) bor ergashgan qo‘shma gapni ko‘pincha bir xil ma’noli sodda gap bilan almashtirish mumkin. Olmosh turgan joyga ergash gapning mazmunini joylaymiz: ergash gapning kesimi sifatdosh (-gan) yoki harakat nomi (-ish) shakliga o‘tadi va butun ergash gap bitta gap bo‘lagiga aylanadi. Masalan: «Kim tinmay mashq qilsa, u g‘olib bo‘ladi» – «Tinmay mashq qilgan g‘olib bo‘ladi». «Shuni bilamanki, u halol» – «Men uning halolligini bilaman». Ikkala gap mazmuni bir, ammo uslubi farq qiladi: qo‘shma gap erkinroq va ifodali, sodda gap esa ixchamroq. O‘zgartirganda qo‘shimchalar mos bo‘lishi va ma’no buzilmasligi kerak.

Ergashgan qo‘shma gapSodda gap
Qancha ko‘p o‘qisang, shuncha ko‘p bilasan.Ko‘p o‘qigan ko‘p biladi.
Kim izlansa, o‘sha topadi.Izlangan topadi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Xabar yozayotgan o‘quvchi uzun murakkab gapni qisqa sodda gapga aylantiradi: ma’no o‘sha, lekin o‘qish yengil. Do‘sti uni tez tushunadi.

Kim ishlatadi

Sarlavha va subtitr yozuvchilari, muharrirlar uzun gapni qisqa shaklga aylantirib joyni tejaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir uzun gapni ichingizda sodda gapga aylantirib, ma’no saqlanganini tekshiring.

Namunalar
Qancha ko‘p yursang, shuncha ko‘p ko‘rasan. → Ko‘p yurgan ko‘p ko‘radi.
Shunga xursandmanki, jamoa g‘olib bo‘ldi. → Men jamoaning g‘olib bo‘lganiga xursandman.
Sinfda faoliyat

«Qo‘shmadan soddaga»: juftlikda bir o‘quvchi qo‘shma gap aytadi, ikkinchisi uni sodda gapga aylantiradi; keyin rollar almashadi.

Mashq
1
Ko‘rsatish olmoshli qo‘shma gap qanday sodda gapga aylanadi?
2
«Kim bilim izlasa, u rivojlanadi» gapini sodda gapga aylantiring.
3
«Shunga ishonamanki, u keladi» gapini sodda gapga aylantiring.
4
Nima uchun sodda gap qo‘shma gapdan ixchamroq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yil buyurtmalariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →