ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

So‘z birikmasi, gap bo‘laklari, uyushiq bo‘laklar

Darslar 3–4 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
3

Takrorlash. So‘z birikmasi va gap bo‘laklari bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash

Darslik: 9–10-betlar
MaqsadSo‘z birikmasi va gap bo‘laklari bo‘yicha o‘tilganlarni takrorlash.
Yangi so‘zlar
so‘z birikmasi · word combinationhokim so‘z · head wordtobe so‘z · dependent wordikkinchi darajali bo‘lak · secondary part
Tushuntirish

So‘z birikmasi ikki yoki undan ortiq mustaqil so‘zning tobe aloqa bilan birikuvidan hosil bo‘ladi va doimo hokim hamda tobe so‘zdan iborat bo‘ladi: «yangi kitob» (kitob – hokim, yangi – tobe). Gap bo‘laklari bosh bo‘laklarga – ega va kesimga hamda ikkinchi darajali bo‘laklarga – aniqlovchi, to‘ldiruvchi va holga bo‘linadi. Ega kim? nima? so‘rog‘iga javob bo‘ladi, kesim esa ega haqida nima qildi? qanday? kabi so‘roqlarga javob beradi va gapning markazi sanaladi. Aniqlovchi narsaning belgisini, to‘ldiruvchi harakat o‘tadigan narsani, hol esa harakatning o‘rin, payt, sabab, tarz kabi belgisini bildiradi. Gapni tahlil qilishda avval kesimni, so‘ng egani topamiz, keyin boshqa bo‘laklarni so‘roq bilan aniqlaymiz.

Mehribonaniqlovchi ustozega bolalargato‘ldiruvchi qiziqarlianiqlovchi kitobnito‘ldiruvchi berdikesim .
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Do‘stingizga qisqa xabar yozmoqchisiz. Gapning asosiy bo‘laklarini bilganingiz uchun ortiqcha so‘zlarni olib tashlaysiz, ma’no esa aniq qoladi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar, subtitr yozuvchilari va e’lon tuzuvchilar gapni qisqartirishda uning tayanch bo‘laklarini saqlab qoladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir uzun gapni ichingizda ayting va ma’no buzilmasligi uchun eng kamida nechta so‘z kerakligini sinab ko‘ring.

Namunalar
Mehribon ustoz bolalarga qiziqarli kitobni berdi. – ega: ustoz; aniqlovchi: mehribon, qiziqarli; to‘ldiruvchi: bolalarga, kitobni; kesim: berdi.
Kuzda dalalar tezda bo‘shab qoldi. – hol: kuzda (payt), tezda (tarz); ega: dalalar; kesim: bo‘shab qoldi.
Sinfda faoliyat

«Bo‘laklarni toping»: o‘qituvchi gap aytadi, o‘quvchilar kartochkalar bilan ega, kesim, aniqlovchi, to‘ldiruvchi, holni ko‘rsatadi.

Mashq
1
So‘z birikmasi qanday qismlardan tuziladi?
2
Gap bo‘laklari qanday turlarga bo‘linadi?
3
«Bahorda bog‘da qushlar sayrayapti» gapida holni toping.
Bahorda bog‘da qushlar sayrayapti .
4
Nima uchun tahlilni kesimdan boshlash qulay?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMijozlar nima istaydi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →