11
Inshoning mavzu va mazmuniga ko‘ra turlari
Darslik: 19-bet
MaqsadInshoni mavzu va mazmuniga ko‘ra uch turga (adabiy, erkin, ilmiy) ajratish.
Yangi so‘zlar
adabiy insho · literary essayerkin mavzudagi insho · free-topic essayilmiy insho · scientific essaydunyoqarash · worldview
Tushuntirish
Mazmuniga qarab insholar uch turga ajratiladi. Adabiy inshoda o‘quvchi adabiyot darsida o‘rgangan asar yoki qahramon haqida o‘z qarashini bildiradi. Erkin mavzudagi insho adabiyot dasturidan tashqaridagi mavzuda yoziladi; unda muallifning bilimi, hayotga qarashi va mulohazalari namoyon bo‘ladi. Ilmiy inshoda biror fan masalasi faktlar va ilmiy dalillarga tayanib yoritiladi, obrazli vositalarga deyarli o‘rin berilmaydi. Mavzuning qaysi turga mansubligini aniqlash — reja tuzishning ilk qadami.
Namunalar
Adabiy: «Cho‘lponning «Kecha va kunduz» romanida Zebi obrazi».
Erkin: «Mening sevimli faslim». Ilmiy: «Quyosh energiyasidan foydalanish yo‘llari».
Sinfda faoliyat
Mavzular bozori: har bir guruh o‘zi o‘ylab topgan 3 ta mavzuni qog‘ozga yozadi, boshqa guruh ularni adabiy, erkin va ilmiy insho turlariga ajratadi.
Mashq
1
Mavzuni turiga ajrating: «Mening sevimli bayramim», «Abdulla Qodiriy asarlarida Kumush», «Yomg‘ir qanday hosil bo‘ladi?»
Erkin (bayram); adabiy (Kumush); ilmiy (yomg‘ir).
2
Qaysi insho turida tasviriy vositalar deyarli ishlatilmaydi?
Ilmiy inshoda.
3
Erkin mavzudagi inshoda o‘quvchining nimalari aks etadi?
Bilimi, axloqiy va ijtimoiy qarashlari, fikr-mulohazalari.
4
Nima uchun adabiy insho oddiy asar mazmunini aytib berishdan farq qiladi?
Chunki unda o‘quvchining tahlili va munosabati bo‘lishi, manbalarga tayanib asoslanishi kerak.