Gap urg‘usi
So‘zlovchi gapdagi eng muhim deb bilgan bo‘lakni boshqalardan kuchliroq ohang bilan aytadi; bu gap urg‘usi yoki mantiqiy urg‘u deyiladi. Urg‘uni istalgan bo‘lakka ko‘chirish mumkin, shunda gapning asosiy fikri o‘sha bo‘lakka qaratiladi: «MEN ertaga boraman» (aynan men), «Men ERTAGA boraman» (aynan ertaga) — bosh harflar urg‘uni ko‘rsatadi. Yozuvda urg‘uli bo‘lak ko‘pincha kesimdan oldingi o‘ringa qo‘yiladi. Kesimni urg‘uli qilish uchun uni gap boshiga chiqarish mumkin: «Boraman men ertaga». Rumiyning masalida to‘rt yo‘lovchi bir narsani o‘z tilida turlicha atab, bir-birini tushunmay janjallashadi; ularni bir-birining tilini bilgan odam yarashtirishi mumkin edi.
| Urg‘u tushgan bo‘lak | Gap |
|---|---|
| ukam | Kutubxonaga bugun UKAM bordi. |
| bugun | Ukam kutubxonaga BUGUN bordi. |
| kutubxonaga | Ukam bugun KUTUBXONAGA bordi. |
Do‘stingiz «Sen kecha keldingmi?» deb so‘raydi. «Sen»ga urg‘u bersa, boshqa odam kelgan-kelmagani so‘ralyapti; «kecha»ga urg‘u bersa, vaqt haqida so‘ralyapti. Urg‘u savolning mazmunini yo‘naltiradi.
Aktyorlar, diktorlar va notiqlar mantiqiy urg‘u bilan eng muhim so‘zni ajratadi.
Bugun eshitgan bir savolni eslang, urg‘u qaysi so‘zda bo‘lganini aniqlang va u nimani so‘rayotganini ayting.
Ovoz bilan urg‘u: juftlar bitta gapni har safar boshqa bo‘lakka urg‘u berib o‘qiydi, sherigi nimani anglaganini aytadi.