ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Gap urg‘usi; «Lison ut-tayr» hikoyati

Darslar 60–61 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
60

Gap urg‘usi

Darslik: 98–99-betlar
MaqsadGap urg‘usi (mantiqiy urg‘u) tushunchasi va uning gap bo‘laklari bilan bog‘liqligini bilish; Rumiyning uzum haqidagi masali.
Yangi so‘zlar
gap urg‘usi · sentence (logical) stressta’kid · emphasisohang · intonationnizo · dispute
Tushuntirish

So‘zlovchi gapdagi eng muhim deb bilgan bo‘lakni boshqalardan kuchliroq ohang bilan aytadi; bu gap urg‘usi yoki mantiqiy urg‘u deyiladi. Urg‘uni istalgan bo‘lakka ko‘chirish mumkin, shunda gapning asosiy fikri o‘sha bo‘lakka qaratiladi: «MEN ertaga boraman» (aynan men), «Men ERTAGA boraman» (aynan ertaga) — bosh harflar urg‘uni ko‘rsatadi. Yozuvda urg‘uli bo‘lak ko‘pincha kesimdan oldingi o‘ringa qo‘yiladi. Kesimni urg‘uli qilish uchun uni gap boshiga chiqarish mumkin: «Boraman men ertaga». Rumiyning masalida to‘rt yo‘lovchi bir narsani o‘z tilida turlicha atab, bir-birini tushunmay janjallashadi; ularni bir-birining tilini bilgan odam yarashtirishi mumkin edi.

Urg‘u tushgan bo‘lakGap
ukamKutubxonaga bugun UKAM bordi.
bugunUkam kutubxonaga BUGUN bordi.
kutubxonagaUkam bugun KUTUBXONAGA bordi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Do‘stingiz «Sen kecha keldingmi?» deb so‘raydi. «Sen»ga urg‘u bersa, boshqa odam kelgan-kelmagani so‘ralyapti; «kecha»ga urg‘u bersa, vaqt haqida so‘ralyapti. Urg‘u savolning mazmunini yo‘naltiradi.

Kim ishlatadi

Aktyorlar, diktorlar va notiqlar mantiqiy urg‘u bilan eng muhim so‘zni ajratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun eshitgan bir savolni eslang, urg‘u qaysi so‘zda bo‘lganini aniqlang va u nimani so‘rayotganini ayting.

Namunalar
Urg‘u ko‘chishi: «Kutubxonaga bugun ukam bordi» (ukam), «Ukam kutubxonaga bugun bordi» (bugun), «Ukam bugun kutubxonaga bordi» (kutubxonaga).
Kesim urg‘usi: «Bordi ukam bugun kutubxonaga» — kesim gap boshiga chiqib, urg‘u oldi.
Sinfda faoliyat

Ovoz bilan urg‘u: juftlar bitta gapni har safar boshqa bo‘lakka urg‘u berib o‘qiydi, sherigi nimani anglaganini aytadi.

Mashq
1
«Dadam bugun bozordan non olib keldi» da «bugun»ga urg‘u bersangiz, qanday fikr ta’kidlanadi?
2
Kesimga urg‘u berish uchun gapni qanday o‘zgartiramiz?
3
Uch xil urg‘u bilan bitta gapni yozib, farqini tushuntiring.
4
Rumiy masalidan qanday xulosa chiqarasiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z kristall bog‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →