17
Ilmiy insho
Darslik: 28-bet
MaqsadIlmiy insho xususiyatlarini bilish va uning rejasini tuzish.
Yangi so‘zlar
ilmiy insho · scientific essayatama · termdalil · evidencelo‘nda · concise
Tushuntirish
Ilmiy inshoda mavzu biror fan nuqtayi nazaridan, ilmiy uslubda yoritiladi. Bunday inshoda atamalar, aniq faktlar va ilmiy tushunchalar asosiy o‘rinda turadi; axborot lo‘nda va ravshan beriladi. O‘xshatish, ko‘chma ma’noli so‘zlar, obrazli iboralar va maqollar deyarli qo‘llanmaydi, matn hissiy bo‘yoqsiz bo‘ladi. Ilmiy insho mantiqiy izchillikka va dalillarni to‘g‘ri tushunishga tayanadi, oxirida muallif o‘z xulosasini aytadi. Bu ish o‘quvchining ilmiy fikrlashini sinaydi va kelajakda ilmiy maqola yozishga tayyorlaydi.
Namunalar
Ilmiy gap: «Fotosintez jarayonida o‘simlik quyosh nurini kimyoviy energiyaga aylantiradi.»
Reja: «O‘zbek alifbosi». I. Kirish — yozuv va alifbo. II. 1) lotin alifbosi harflari; 2) tovush va harf; 3) imlo qoidalarining ahamiyati. III. Xulosa.
Sinfda faoliyat
Qaysi jumla ilmiy inshoga mos? Sinfdosh juftlar «hayotiy» va «ilmiy» ohangdagi jumlalarni aralashtirib, bir-birini sinaydi.
Mashq
1
Ilmiy insho tilining uchta belgisini ayting.
Atamalar ko‘p, aniq va lo‘nda, tasviriy vositalar deyarli yo‘q.
2
«Quyosh mehr bilan jilmaydi» va «Quyosh Yerga yorug‘lik va issiqlik beradi» jumlalaridan qaysi biri ilmiy inshoga mos?
Ikkinchisi — aniq axborot beradi, ko‘chma ma’nosiz.
3
«Suvning aylanishi» mavzusiga ilmiy insho rejasini tuzing.
I. Kirish: suv zaxiralari. II. 1) bug‘lanish; 2) bulut hosil bo‘lishi; 3) yog‘in. III. Xulosa.
4
Nima uchun ilmiy inshoda xulosa muhim?
Chunki dalillardan kelib chiqqan muallif fikri ilmiy mantiqni yakunlaydi.