ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Egali va egasiz gap; atov gap

Darslar 44–45 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
44

Egali va egasiz gap

Darslik: 65–66-betlar
MaqsadEgali va egasiz gaplarni, egasiz gap turlarini (shaxsi ma’lum, umumlashgan, noma’lum) ajratish.
Yangi so‘zlar
egali gap · sentence with a subjectegasiz gap · subjectless sentenceumumlashgan shaxs · generalized personnoma’lum shaxs · indefinite person
Tushuntirish

Ega qatnashgan gap egali, egasi bo‘lmagan gap esa egasiz gap deb ataladi. Egasiz gaplarning uch turi bor. Shaxsi ma’lum gapda ega aytilmaydi, ammo uni kesimdagi shaxs-son qo‘shimchasidan bilib olamiz («Ertaga kelaman»). Shaxsi umumlashgan gapdagi fikr har qanday kishiga taalluqli bo‘ladi; bunday gaplar maqol va hikmatli so‘zlarda ko‘p («Ekkaningni o‘rasan»). Shaxsi noma’lum gapda harakatni kim bajargani aytilmaydi va bilinmaydi ham: kesim ko‘pincha majhul nisbatdagi fe’l yoki shaxssiz shakl bo‘ladi («Yig‘ilishda yangi qoidalar muhokama qilindi», «Vaqtni behuda o‘tkazib bo‘lmaydi»). Darslikda atov gap va so‘z-gap ham shu turga kiritiladi.

Gap turiMisol
egaliBiz bog‘ga boramiz.
shaxsi ma’lumBog‘ga boramiz.
shaxsi umumlashganKo‘p o‘qisang, ko‘p bilasan.
shaxsi noma’lumVazifa berildi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘yin qoidasida «Ikki qadam oldinga yuring» deyilsa, ega aytilmaydi, lekin kim yurishi o‘yinchiga tushunarli. Egasiz gap yo‘riqnomalarda ko‘p uchraydi.

Kim ishlatadi

Yo‘riqnoma yozuvchilari, e’lon va maqol mualliflari egasiz gapdan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Kimdir sizga «Kiring, o‘tiring» desa, egasi aytilmasa ham kim nazarda tutilganini ayting; shunday gaplarni uch marta kuzating.

Namunalar
Egali: «Biz ertaga bog‘ga boramiz.» Egasiz (shaxsi ma’lum): «Ertaga bog‘ga boramiz.»
Umumlashgan: «Yaxshilik qilsang, yaxshilik topasan.» Noma’lum: «Darsdan keyin uyga vazifa berildi.»
Sinfda faoliyat

Jadval: matn gaplarini «egali», «shaxsi ma’lum», «umumlashgan», «noma’lum» ustunlariga ajrating.

Mashq
1
«Bugun kutubxonaga boramiz» qaysi turdagi gap?
2
Maqol egasiz gapning qaysi turiga misol bo‘ladi? Bitta maqol ayting.
3
«Bog‘ga yo‘l ochildi» ni egali yoki egasiz deb belgilang. Nega?
4
Shaxsi noma’lum gapning eng muhim belgisi nima?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlamaydigan zina uchun iliq plastinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →