ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Kesimning birikma va ibora bilan ifodalanishi; nutq mahorati

Darslar 39–41 · 3 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
39

Kesimning birikma va ibora bilan ifodalanishi

Darslik: 59-bet
MaqsadKesimning so‘z birikmasi va ibora bilan ifodalanishini aniqlash.
Yangi so‘zlar
ibora · idiomkengaygan birikma · extended combinationyaxlit · as a wholeqo‘li ochiq · generous
Tushuntirish

Ba’zan kesim bitta so‘z bilan emas, kengaygan so‘z birikmasi yoki ibora bilan ifodalanadi. Bunday birikma bir butun holda bitta gap bo‘lagi — kesim vazifasini bajaradi, uni ichida yana bo‘laklarga ajratib bo‘lmaydi. Shuning uchun birikma yoki ibora bilan ifodalangan kesim murakkab kesimga kiradi. Masalan, «Akam qo‘li gul usta» gapida «qo‘li gul usta», «Jamoamiz o‘n bir o‘yinchidan iborat» gapida «o‘n bir o‘yinchidan iborat» — bitta kesim. Ibora bilan ifodalangan kesim ko‘chma ma’no beradi: «ko‘zi o‘ynadi» — xursand bo‘ldi, «yuragi dov bermadi» — botina olmadi.

Akamega qo‘li gul ustakesim .
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

«Boshi osmonda» deyilsa, kishi juda xursand ekani anglanadi. Uni so‘zma-so‘z tarjima qilsangiz, ma’no yo‘qoladi; butun ibora bitta kesim sifatida tushuniladi.

Kim ishlatadi

Tarjimonlar va yozuvchilar iborani butun holda tushunadi va tarjima qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta iborani toping va uni oddiy so‘zlar bilan tushuntirib bering.

Namunalar
«Buvim ko‘ngli ochiq inson.» — «ko‘ngli ochiq inson» birikma, bitta kesim.
«Imtihondan oldin yuragi hapriqdi.» Ibora: yuragi hapriqdi — hayajonlandi.
Sinfda faoliyat

Ibora izlash: guruhlar «bosh», «ko‘z», «qo‘l» so‘zli iboralarni lug‘atdan topib, kesim bo‘lib kelgan gaplarni tuzadi.

Mashq
1
«Sinfimiz o‘ttiz o‘quvchidan iborat edi» gapida kesimni toping.
2
Qo‘li ochiq, yuragi toza iboralari bilan kesimli gap tuzing.
3
Ibora bilan ifodalangan kesim nima uchun murakkab kesim?
4
«Bosh» so‘zi ishtirok etgan 3 ta iborani ayting.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKoridor energiya tekshiruvi: 6 ta LED lampaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →