ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Matn turlari va insho

Darslar 9–10 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
9

Ma’lumotnoma matni va ijodiy-tavsifiy matn

Darslik: 14–15-betlar
MaqsadMa’lumotnoma matni bilan ijodiy-tavsifiy matnni mazmuni, tili va maqsadiga ko‘ra farqlash.
Yangi so‘zlar
ma’lumotnoma matni · informational textijodiy-tavsifiy matn · creative-descriptive textobrazlilik · imageryxolis · objective
Tushuntirish

Ma’lumotnoma matnining vazifasi — biror voqea yoki holat haqida faktlarni yetkazish. Unda o‘xshatish, jonlantirish kabi tasviriy vositalar ishlatilmaydi, muallif o‘z his-tuyg‘usini qo‘shmay, faqat dalillarni beradi; e’lon, hujjat, ma’lumotnoma shunday matnlardir. Ijodiy-tavsifiy matnda esa muallif voqeaga o‘z munosabatini bildiradi, uni o‘z nigohi bilan tasvirlaydi va obrazli so‘zlardan foydalanadi. Badiiy, publitsistik matnlar va insho shu turga kiradi. Ikkala matn bitta mavzuda yozilishi mumkin, lekin birinchisi ko‘proq aqlga, ikkinchisi ko‘proq his-tuyg‘uga murojaat qiladi.

BelgiMa’lumotnomaIjodiy-tavsifiy
maqsadfaktlarni yetkazishtasvirlash, ta’sir qilish
tilaniq, tasviriy vositasizo‘xshatish, jonlantirish
muallifhis-tuyg‘u qo‘shmaydimunosabat bildiradi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab sayohati haqida bir kishi vaqt va joyni yozadi, boshqasi ko‘rgan manzarasini tasvirlaydi. Ikkalasi ham kerak, lekin maqsadi har xil.

Kim ishlatadi

Jurnalistlar va gidlar ma’lumot beradi, yozuvchilar va sayohat hikoyachilari tasvir yaratadi.

Bugun sinab ko‘ring

Derazadan ko‘ringan manzarani avval faktlar bilan ikki gapda, keyin his-tuyg‘u bilan ikki gapda yozing.

Namunalar
Ma’lumotnoma: «Bog‘ 2015-yilda barpo etilgan, maydoni ikki gektar, unda 300 tup daraxt bor.»
Ijodiy-tavsifiy: «Bog‘ning soyasida vaqt sekinlashadi, barglar esa sirlarini shivirlab aytadi.»
Sinfda faoliyat

Sinfxonangiz haqida avval 3 gapli ma’lumotnoma matni, so‘ng 3 gapli ijodiy-tavsifiy matn yozing; o‘rtog‘ingiz qaysi matn qaysi turga mansubligini topadi.

Mashq
1
Ikkala matn turining o‘xshashligi nimada?
2
Ma’lumotnoma matnini ijodiy-tavsifiy matndan farqlovchi uchta belgi.
3
Rasmiy ma’lumotnoma matniga misol ayting.
4
Nima uchun insho ijodiy-tavsifiy matnga kiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun chaqmoq o‘lchagichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →