9
Ma’lumotnoma matni va ijodiy-tavsifiy matn
Darslik: 14–15-betlar
MaqsadMa’lumotnoma matni bilan ijodiy-tavsifiy matnni mazmuni, tili va maqsadiga ko‘ra farqlash.
Yangi so‘zlar
ma’lumotnoma matni · informational textijodiy-tavsifiy matn · creative-descriptive textobrazlilik · imageryxolis · objective
Tushuntirish
Ma’lumotnoma matnining vazifasi — biror voqea yoki holat haqida faktlarni yetkazish. Unda o‘xshatish, jonlantirish kabi tasviriy vositalar ishlatilmaydi, muallif o‘z his-tuyg‘usini qo‘shmay, faqat dalillarni beradi; e’lon, hujjat, ma’lumotnoma shunday matnlardir. Ijodiy-tavsifiy matnda esa muallif voqeaga o‘z munosabatini bildiradi, uni o‘z nigohi bilan tasvirlaydi va obrazli so‘zlardan foydalanadi. Badiiy, publitsistik matnlar va insho shu turga kiradi. Ikkala matn bitta mavzuda yozilishi mumkin, lekin birinchisi ko‘proq aqlga, ikkinchisi ko‘proq his-tuyg‘uga murojaat qiladi.
Namunalar
Ma’lumotnoma: «Bog‘ 2015-yilda barpo etilgan, maydoni ikki gektar, unda 300 tup daraxt bor.»
Ijodiy-tavsifiy: «Bog‘ning soyasida vaqt sekinlashadi, barglar esa sirlarini shivirlab aytadi.»
Sinfda faoliyat
Sinfxonangiz haqida avval 3 gapli ma’lumotnoma matni, so‘ng 3 gapli ijodiy-tavsifiy matn yozing; o‘rtog‘ingiz qaysi matn qaysi turga mansubligini topadi.
Mashq
1
Ikkala matn turining o‘xshashligi nimada?
Ikkalasi ham bitta mavzu haqida bo‘lishi, mazmuni bog‘langan gaplardan tuzilishi mumkin.
2
Ma’lumotnoma matnini ijodiy-tavsifiy matndan farqlovchi uchta belgi.
Obrazlilik yo‘q, xolis, so‘zlovchining shaxsiy munosabati bildirilmaydi.
3
Rasmiy ma’lumotnoma matniga misol ayting.
Masalan, o‘quvchi o‘qiyotgani haqida maktab bergan ma’lumotnoma.
4
Nima uchun insho ijodiy-tavsifiy matnga kiradi?
Chunki unda muallifning shaxsiy fikri va munosabati ifodalanadi.