Ma’lumotnoma matni va ijodiy-tavsifiy matn
Ma’lumotnoma matnining vazifasi — biror voqea yoki holat haqida faktlarni yetkazish. Unda o‘xshatish, jonlantirish kabi tasviriy vositalar ishlatilmaydi, muallif o‘z his-tuyg‘usini qo‘shmay, faqat dalillarni beradi; e’lon, hujjat, ma’lumotnoma shunday matnlardir. Ijodiy-tavsifiy matnda esa muallif voqeaga o‘z munosabatini bildiradi, uni o‘z nigohi bilan tasvirlaydi va obrazli so‘zlardan foydalanadi. Badiiy, publitsistik matnlar va insho shu turga kiradi. Ikkala matn bitta mavzuda yozilishi mumkin, lekin birinchisi ko‘proq aqlga, ikkinchisi ko‘proq his-tuyg‘uga murojaat qiladi.
| Belgi | Ma’lumotnoma | Ijodiy-tavsifiy |
|---|---|---|
| maqsad | faktlarni yetkazish | tasvirlash, ta’sir qilish |
| til | aniq, tasviriy vositasiz | o‘xshatish, jonlantirish |
| muallif | his-tuyg‘u qo‘shmaydi | munosabat bildiradi |
Maktab sayohati haqida bir kishi vaqt va joyni yozadi, boshqasi ko‘rgan manzarasini tasvirlaydi. Ikkalasi ham kerak, lekin maqsadi har xil.
Jurnalistlar va gidlar ma’lumot beradi, yozuvchilar va sayohat hikoyachilari tasvir yaratadi.
Derazadan ko‘ringan manzarani avval faktlar bilan ikki gapda, keyin his-tuyg‘u bilan ikki gapda yozing.
Sinfxonangiz haqida avval 3 gapli ma’lumotnoma matni, so‘ng 3 gapli ijodiy-tavsifiy matn yozing; o‘rtog‘ingiz qaysi matn qaysi turga mansubligini topadi.