Gapning tuzilishiga ko‘ra turlari
Gap tuzilishiga ko‘ra sodda va qo‘shma bo‘ladi. Sodda gap bitta xabarni bildiradi, qo‘shma gap esa ikki yoki undan ortiq xabarni bir butun qilib beradi. Ularni ajratishda kesimlar soniga qaraladi: sodda gapda zamon, shaxs-son, mayl va tasdiq-inkor ko‘rsatkichlariga ega bitta to‘liq shakllangan kesim bo‘ladi, qo‘shma gapda esa bunday kesimlar bir nechta. «Qush uchib ketdi» — sodda gap, «Qush uchib ketdi, bola esa qarab qoldi» — qo‘shma gap. Agar bir necha kesimdan faqat oxirgisi to‘liq shakllangan bo‘lsa («U kirib, o‘tirdi»), gap sodda hisoblanadi. Qo‘shma gapni sodda gaplarga ajratish, sodda gaplarni esa bog‘lovchi yordamida qo‘shma gapga birlashtirish mumkin.
| Gap | Kesimlar soni | Turi |
|---|---|---|
| Yomg‘ir to‘xtadi. | 1 | sodda |
| Yomg‘ir to‘xtadi, biz yo‘lga chiqdik. | 2 | qo‘shma |
| Opam kelib, ovqat pishirdi. | 1 (kelib — ravishdosh) | sodda |
Xabar yozganda oddiy gap qisqa va tez o‘qiladi, qo‘shma gap esa ikki fikrni bog‘laydi. Qaysi biri qulay ekanini tanlaysiz.
Muharrirlar va yozuvchilar fikrni ravshan qilish uchun gap tuzilishini o‘zgartiradi.
Bugungi kuningiz haqida bitta oddiy va bitta qo‘shma gap yozing.
Kesim ovi: matndan har bir gapdagi shakllangan kesimlarni sanab, gap turini aniqlang.