ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Sodda va qo‘shma gap; matn bilan ishlash

Darslar 27–28 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
27

Gapning tuzilishiga ko‘ra turlari

Darslik: 43–45-betlar
MaqsadGapni tuzilishiga ko‘ra sodda va qo‘shma gapga ajratish.
Yangi so‘zlar
sodda gap · simple sentenceqo‘shma gap · compound/complex sentenceshakllangan kesim · fully formed predicatexabar · message
Tushuntirish

Gap tuzilishiga ko‘ra sodda va qo‘shma bo‘ladi. Sodda gap bitta xabarni bildiradi, qo‘shma gap esa ikki yoki undan ortiq xabarni bir butun qilib beradi. Ularni ajratishda kesimlar soniga qaraladi: sodda gapda zamon, shaxs-son, mayl va tasdiq-inkor ko‘rsatkichlariga ega bitta to‘liq shakllangan kesim bo‘ladi, qo‘shma gapda esa bunday kesimlar bir nechta. «Qush uchib ketdi» — sodda gap, «Qush uchib ketdi, bola esa qarab qoldi» — qo‘shma gap. Agar bir necha kesimdan faqat oxirgisi to‘liq shakllangan bo‘lsa («U kirib, o‘tirdi»), gap sodda hisoblanadi. Qo‘shma gapni sodda gaplarga ajratish, sodda gaplarni esa bog‘lovchi yordamida qo‘shma gapga birlashtirish mumkin.

GapKesimlar soniTuri
Yomg‘ir to‘xtadi.1sodda
Yomg‘ir to‘xtadi, biz yo‘lga chiqdik.2qo‘shma
Opam kelib, ovqat pishirdi.1 (kelib — ravishdosh)sodda
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Xabar yozganda oddiy gap qisqa va tez o‘qiladi, qo‘shma gap esa ikki fikrni bog‘laydi. Qaysi biri qulay ekanini tanlaysiz.

Kim ishlatadi

Muharrirlar va yozuvchilar fikrni ravshan qilish uchun gap tuzilishini o‘zgartiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi kuningiz haqida bitta oddiy va bitta qo‘shma gap yozing.

Namunalar
Sodda: «Yomg‘ir to‘xtadi.» Qo‘shma: «Yomg‘ir to‘xtadi, biz yo‘lga chiqdik.»
Sodda (uyushiq kesim): «Opam kelib, ovqat pishirdi» — shakllangan kesim bitta (pishirdi), «kelib» ravishdosh.
Sinfda faoliyat

Kesim ovi: matndan har bir gapdagi shakllangan kesimlarni sanab, gap turini aniqlang.

Mashq
1
Sodda va qo‘shma gapning farqi nimada?
2
Ajrating: «Kitobni oldim.», «Kitobni oldim, daftarni ham oldim.», «Ukam kelib, hovlida o‘ynadi.»
3
«Havo ochildi va quyosh chiqdi» gapini ikki sodda gapga ajrating.
4
Nima uchun «u kirib, o‘tirdi» qo‘shma gap emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot uchun yorug‘lik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →