Sodda kesim va murakkab kesim
Tuzilishiga ko‘ra kesim sodda yoki murakkab bo‘ladi. Bitta so‘zdan tashkil topgan kesim sodda kesim: «Yomg‘ir yog‘di», «Havo salqin». Ikki va undan ortiq so‘zdan tuzilgan kesim murakkab kesim: «Bu bola juda ziyrak edi», «Men uni ko‘rib qoldim». Murakkab kesim tarkibida ko‘pincha ko‘makchi fe’l, bog‘lama yoki nisbiy so‘z keladi. Ko‘makchi fe’l yetakchi fe’lga qo‘shilib, harakatga qo‘shimcha ma’no beradi (olib keldi, yozib qo‘ydi). Esda tuting: yetakchi va ko‘makchi fe’l birgalikda bitta kesim bo‘ladi, ularni ikki bo‘lakka ajratib bo‘lmaydi.
| Kesim | Misol |
|---|---|
| sodda (1 so‘z) | Quyosh botdi. Bog‘ guliston. |
| murakkab (2+ so‘z) | Qor yog‘ib turibdi. Ukam uyda ekan. |
Ko‘rsatma yozuvlari ko‘pincha bir so‘zli kesimda bo‘ladi: «ochiq», «band». Murakkab kesim esa ish bosqichini aniq ko‘rsatadi.
Yozuv ustalari va xabar yozuvchilari kesimni sodda yoki murakkab tanlaydi.
Bugun eshitgan ikki gapdagi kesimni toping: bir so‘zlimi yoki ko‘p so‘zlimi, ayting.
Gaplarni almashtirish o‘yini: sodda kesimli gapni murakkab kesimli qilib (yozdi → yozib qo‘ydi), keyin yana sodda qilib ayting.