ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Sodda va murakkab kesim; bog‘lamalar; Qodiriy matni

Darslar 36–38 · 3 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
36

Sodda kesim va murakkab kesim

Darslik: 54-bet
MaqsadKesimni tuzilishiga ko‘ra sodda va murakkab kesimga ajratish.
Yangi so‘zlar
sodda kesim · simple predicatemurakkab kesim · compound predicateko‘makchi fe’l · auxiliary verbnisbiy so‘z · relative word
Tushuntirish

Tuzilishiga ko‘ra kesim sodda yoki murakkab bo‘ladi. Bitta so‘zdan tashkil topgan kesim sodda kesim: «Yomg‘ir yog‘di», «Havo salqin». Ikki va undan ortiq so‘zdan tuzilgan kesim murakkab kesim: «Bu bola juda ziyrak edi», «Men uni ko‘rib qoldim». Murakkab kesim tarkibida ko‘pincha ko‘makchi fe’l, bog‘lama yoki nisbiy so‘z keladi. Ko‘makchi fe’l yetakchi fe’lga qo‘shilib, harakatga qo‘shimcha ma’no beradi (olib keldi, yozib qo‘ydi). Esda tuting: yetakchi va ko‘makchi fe’l birgalikda bitta kesim bo‘ladi, ularni ikki bo‘lakka ajratib bo‘lmaydi.

KesimMisol
sodda (1 so‘z)Quyosh botdi. Bog‘ guliston.
murakkab (2+ so‘z)Qor yog‘ib turibdi. Ukam uyda ekan.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘rsatma yozuvlari ko‘pincha bir so‘zli kesimda bo‘ladi: «ochiq», «band». Murakkab kesim esa ish bosqichini aniq ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Yozuv ustalari va xabar yozuvchilari kesimni sodda yoki murakkab tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun eshitgan ikki gapdagi kesimni toping: bir so‘zlimi yoki ko‘p so‘zlimi, ayting.

Namunalar
Sodda kesim: «Quyosh botdi.» «Bog‘ guliston.»
Murakkab kesim: «Dars tugab qoldi.» «Maqsadimiz — yurtni obod qilish.» «Ukam uyda ekan.»
Sinfda faoliyat

Gaplarni almashtirish o‘yini: sodda kesimli gapni murakkab kesimli qilib (yozdi → yozib qo‘ydi), keyin yana sodda qilib ayting.

Mashq
1
«Oy chiqdi» va «Oy chiqib keldi» da kesim qanday farq qiladi?
2
Murakkab kesimni shakllantiruvchi vositalarni sanang.
3
«Bola yaxshi o‘qib yuribdi» gapini sodda kesimli qilib o‘zgartiring.
4
Nega «yozib qo‘ydi» ni ikki kesimga bo‘lib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIliq quti: ferment tajribasi uchun izolyatsiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →