To‘ldiruvchi
To‘ldiruvchi — fe’l bilan ifodalangan bo‘lakka boshqaruv yo‘li bilan bog‘lanib, harakat kimga yoki nimaga qaratilganini, kim yoki nima bilan bajarilganini ko‘rsatadigan ikkinchi darajali bo‘lak. U kelishik va ko‘makchi so‘roqlariga javob beradi: kimni? nimani? kimga? nimaga? kimdan? nimadan? kimda? kim bilan? kim haqida? kabi. To‘ldiruvchi ot, olmosh, harakat nomi hamda otlashgan sifat, son va sifatdosh bilan ifodalanadi. Tushum kelishigida (qo‘shimchali yoki qo‘shimchasiz) kelgan to‘ldiruvchi vositasiz, boshqa kelishiklarda yoki ko‘makchi bilan kelgani esa vositali to‘ldiruvchi deyiladi. To‘ldiruvchini holdan farqlash uchun so‘rog‘iga qarang: to‘ldiruvchi kelishik so‘rog‘iga, hol esa qayerda? qachon? qanday? kabi holat so‘roqlariga javob beradi.
| To‘ldiruvchi | Misol |
|---|---|
| vositasiz | Bobom gazeta o‘qidi. |
| vositali | Singlimga ertak aytdim. Akam bilan ishladik. |
Dilnoza wrote a letter to her friend.
to‘ldiruvchi: do‘stiga, xat
«Olib keling» deyilsa, nimani so‘raysiz. «Qalamni olib keling» deyilsa, savolga javob topiladi. To‘ldiruvchi harakat kimga yoki nimaga qaratilganini ko‘rsatadi.
Tilshunoslar, tarjimonlar va yo‘riqnoma yozuvchilari harakat nimaga qaratilganini to‘ldiruvchi bilan aniqlaydi.
Birovga bir ish topshirmoqchi bo‘lib bitta gap ayting va unda kimga hamda nimani aytilganini tekshiring.
Savol mashqi: o‘qituvchi gap o‘qiydi; o‘quvchilar to‘ldiruvchiga to‘g‘ri savol beradi va vositasiz/vositali ekanini aytadi.