ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

To‘ldiruvchi; Navoiy va Ezop matnlari

Darslar 53–54 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
53

To‘ldiruvchi

Darslik: 83–84-betlar
MaqsadTo‘ldiruvchining ta’rifi, so‘roqlari, ifodalanishi va turlari (vositasiz va vositali).
Yangi so‘zlar
to‘ldiruvchi · objectboshqaruv · governmentvositasiz to‘ldiruvchi · direct objectvositali to‘ldiruvchi · indirect object
Tushuntirish

To‘ldiruvchi — fe’l bilan ifodalangan bo‘lakka boshqaruv yo‘li bilan bog‘lanib, harakat kimga yoki nimaga qaratilganini, kim yoki nima bilan bajarilganini ko‘rsatadigan ikkinchi darajali bo‘lak. U kelishik va ko‘makchi so‘roqlariga javob beradi: kimni? nimani? kimga? nimaga? kimdan? nimadan? kimda? kim bilan? kim haqida? kabi. To‘ldiruvchi ot, olmosh, harakat nomi hamda otlashgan sifat, son va sifatdosh bilan ifodalanadi. Tushum kelishigida (qo‘shimchali yoki qo‘shimchasiz) kelgan to‘ldiruvchi vositasiz, boshqa kelishiklarda yoki ko‘makchi bilan kelgani esa vositali to‘ldiruvchi deyiladi. To‘ldiruvchini holdan farqlash uchun so‘rog‘iga qarang: to‘ldiruvchi kelishik so‘rog‘iga, hol esa qayerda? qachon? qanday? kabi holat so‘roqlariga javob beradi.

To‘ldiruvchiMisol
vositasizBobom gazeta o‘qidi.
vositaliSinglimga ertak aytdim. Akam bilan ishladik.
Dilnozado‘stigaxatyozdi.egakesimto‘ldiruvchianiqlovchihol

Dilnoza wrote a letter to her friend.

to‘ldiruvchi: do‘stiga, xat

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

«Olib keling» deyilsa, nimani so‘raysiz. «Qalamni olib keling» deyilsa, savolga javob topiladi. To‘ldiruvchi harakat kimga yoki nimaga qaratilganini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Tilshunoslar, tarjimonlar va yo‘riqnoma yozuvchilari harakat nimaga qaratilganini to‘ldiruvchi bilan aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Birovga bir ish topshirmoqchi bo‘lib bitta gap ayting va unda kimga hamda nimani aytilganini tekshiring.

Namunalar
Vositasiz: «Men kitobni o‘qidim.» «Opam non yopdi» (belgisiz tushum).
Menega ukamgato‘ldiruvchi qalamto‘ldiruvchi berdimkesim .
Vositali: «Ukamga qalam berdim.» «Do‘stim bilan sayr qildik.» «Ustoz haqida gapirdik.»
Sinfda faoliyat

Savol mashqi: o‘qituvchi gap o‘qiydi; o‘quvchilar to‘ldiruvchiga to‘g‘ri savol beradi va vositasiz/vositali ekanini aytadi.

Mashq
1
«Dilnoza do‘stiga xat yozdi» da to‘ldiruvchilarni toping.
Dilnoza do‘stiga xat yozdi .
2
Qaysi kelishikdagi to‘ldiruvchi vositasiz bo‘ladi?
3
«Kitob haqida», «ota bilan», «ona uchun» ga fe’l qo‘shib, gap tuzing.
4
To‘ldiruvchi bilan hol qanday farq qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuzatuv klubi uchun qizil chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →