46
So‘z-gap
Darslik: 69–71-betlar
MaqsadSo‘z-gapning mazmuni, ma’no turlari va dialogik nutqdagi o‘rnini bilish.
Yangi so‘zlar
so‘z-gap · word-sentencedialogik nutq · dialogic speechtasdiq · affirmationinkor · negation
Tushuntirish
Bitta qotib qolgan so‘zdan iborat bo‘lib, boshqa so‘zlar bilan kengaya olmaydigan gap so‘z-gap deyiladi. U oldingi gapga javob yoki munosabat sifatida keladi va tasdiq, inkor, so‘roq, taajjub, his-hayajon kabi ma’nolarni bildiradi. So‘z-gaplar asosan dialogda, ba’zan monologda uchraydi: «Ha», «Yo‘q», «Xo‘p», «Mayli», «Marhamat». Kundalik muomalada ishlatiladigan odob so‘z-gaplari ham bor: assalomu alaykum, xayr, rahmat, labbay, marhamat. Atamaning o‘zi ham mohiyatni ko‘rsatadi: bitta so‘z butun gap vazifasini bajaradi. Darslikda so‘z-gap ham shaxsi noma’lum gaplar qatorida beriladi.
Namunalar
— Daftaringizni olib keldingizmi? — Ha. (tasdiq so‘z-gap) — Qo‘shiq aytasanmi? — Yo‘q. (inkor)
— Kirsam maylimi? — Marhamat! (ruxsat) — Rahmat! (minnatdorchilik)
Sinfda faoliyat
Dialog o‘yini: juftlar faqat so‘z-gaplardan iborat 6 qatorli suhbat tuzadi (salomlashish, so‘rash, rozilik, xayrlashish).
Mashq
1
So‘z-gap nima? Misol keltiring.
Bir so‘zdan iborat, kengaymaydigan, munosabat bildiruvchi gap; masalan: Xo‘p.
2
«Yo‘q, bilmayman» da «yo‘q» qanday vazifada?
Inkor ma’nosidagi so‘z-gap.
3
Muomala so‘z-gaplaridan 4 tasini ayting.
Assalomu alaykum, rahmat, marhamat, xayr.
4
Nima uchun so‘z-gap dialogda ko‘p uchraydi?
Chunki javob oldingi savolga tayanadi va qisqa munosabat bildirish kifoya.