ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Olmosh, ravish va nazorat

Darslar 6–8 · 3 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
6

Olmoshning ma’no turlari

Darslik: 11-bet
MaqsadOlmoshning ma’no turlarini (kishilik, o‘zlik, ko‘rsatish, so‘roq, belgilash, gumon, bo‘lishsizlik) farqlash.
Yangi so‘zlar
kishilik olmoshi · personal pronouno‘zlik olmoshi · reflexive pronounbelgilash olmoshi · generalizing pronounbo‘lishsizlik olmoshi · negative pronoun
Tushuntirish

Olmosh ot, sifat, son yoki ravish o‘rnida qo‘llanib, ularning ma’nosini nomlamay, faqat ko‘rsatadi. Ma’no turiga ko‘ra yetti guruhga bo‘linadi. Kishilik olmoshlari (men, sen, u, biz, siz, ular) shaxsni bildiradi; o‘zlik olmoshi «o‘z» ish-harakat egasiga qaytishni ko‘rsatadi; ko‘rsatish olmoshlari (bu, shu, o‘sha, ana) narsani ko‘rsatadi; so‘roq olmoshlari (kim, nima, qaysi, qachon) so‘roq bildiradi. Belgilash olmoshlari (hamma, barcha, har kim) umumlashtiradi, gumon olmoshlari (kimdir, nimadir, qandaydir) noaniqlik, bo‘lishsizlik olmoshlari (hech kim, hech qachon) esa inkor ma’nosini beradi. Gapda olmosh o‘rnida kelgan so‘zning bo‘lagi vazifasini bajaradi.

senularkishiliko‘zingo‘zlikshuko‘rsatishnimaqaysiso‘roqbarchabelgilashqandaydirgumonhech narsabo‘lishsizlikOlmosh
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Do‘stingiz haqida uch gap yozasiz. Ismini har gapda takrorlamay, olmosh qo‘llaysiz; shunda ham kim haqida ekani aniq bo‘lib qoladi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar, tarjimonlar va matn yozuvchilar takrorni olmosh bilan kamaytiradi, lekin kim nazarda tutilganini yo‘qotmaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfdagi yoki hovlidagi bir voqeani ikki gapda ayting: ikkinchi gapda ismni olmosh bilan almashtiring va hamma narsa tushunarli ekanini tekshiring.

Namunalar
«Hech kim shu haqda o‘ylamagan edi» — «hech kim» bo‘lishsizlik, «shu» ko‘rsatish olmoshi.
«Kimdir eshikni taqillatdi, hamma jim bo‘ldi» — «kimdir» gumon, «hamma» belgilash olmoshi.
Sinfda faoliyat

Olmosh «lotto»si: kartochkadagi olmoshni toping va uning ma’no turini ayting; to‘g‘ri aytgan o‘yinchi navbatdagi kartani oladi.

Mashq
1
Guruhlang: o‘zim, qachon, hamma, allakim, hech qayer, biz.
2
«Nimadir» qaysi ma’no turiga kiradi va nega?
3
«Ular» olmoshining ma’nosi har doim aniqmi? Misol bilan tushuntiring.
4
«Kim» va «qayer» so‘roq olmoshlaridan bo‘lishsizlik olmoshlarini yasang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliB quticha nega o‘tkazib yubordi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →