ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Uyushiq bo‘laklar; Ibn Sino hikoyati

Darslar 66–67 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
66

Gapning uyushiq bo‘laklari

Darslik: 108–110-betlar
MaqsadUyushiq bo‘laklar tushunchasi; uyushiq bo‘lak turlari; shakl yasovchi qo‘shimchalarning qo‘shilishi.
Yangi so‘zlar
uyushiq bo‘lak · homogeneous partteng bog‘lanish · coordinate connectionsanash ohangi · enumerating intonationshakl yasovchi · form-building
Tushuntirish

Bir xil grammatik shaklda kelgan, odatda bir xil so‘roqqa javob beradigan, o‘zaro teng aloqada bo‘lib, gapdagi bitta bo‘lakka birgalikda bog‘lanadigan bo‘laklar uyushiq bo‘laklar deb ataladi. Har qanday gap bo‘lagi uyushib kela oladi: ega («Ali va Vali keldi»), kesim («U o‘tirib, o‘ylab qoldi»), to‘ldiruvchi («Kitob va daftar oldim»), aniqlovchi («Sokin, salqin bog‘»), hol («Tez va aniq javob berdi»). Uyushiq kesimlarda zamon, shaxs-son, mayl, tasdiq-inkor ko‘rsatkichlari, bog‘lama va ko‘makchi fe’l faqat oxirgi kesimda bo‘ladi; bu ko‘rsatkichlar har bir kesimda takrorlansa, gap sodda emas, qo‘shma gap hisoblanadi. Ko‘plik, egalik va kelishik qo‘shimchalari esa oxirgi uyushiq bo‘lakka qo‘shilib, hammasiga taalluqli bo‘lishi yoki har biriga alohida qo‘shilishi mumkin. Uyushiq bo‘laklar bir-biriga sanash ohangi yoki teng bog‘lovchilar orqali ulanadi.

Uyushiq bo‘lakMisol
kesimBola turib, yuvinib, kiyindi.
holtog‘lardan, cho‘llardan va soy bo‘ylaridan
egaAnvar va Salim keldi.
aniqlovchikatta, chiroyli uy
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf navbatchisi «Doskani artib, xonani shamollatib, partalarni tartibga solib chiqaman» deydi. Uch ish bitta gapda aytiladi va hamma navbatchi nima qilishini biladi.

Kim ishlatadi

Yo‘riqnoma va e’lon yozuvchilari, muharrirlar bir xil bo‘laklar bilan ro‘yxat tuzadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi uchta ishingizni bir gapda sanab yozing.

Namunalar
Bolaega o‘rnidanhol turibkesim , yuvinibkesim , kiyindikesim .
Uyushiq kesim: «Bola o‘rnidan turib, yuvinib, kiyindi.» Oxirgi «kiyindi»da o‘tgan zamon va shaxs bor — umumiy.
Qo‘shimcha: «Ona va qizlarga sovg‘a berdik» (kelishik oxirgida) yoki «Onaga va qizlarga sovg‘a berdik» (har birida).
Sinfda faoliyat

Uyushtirish zanjiri: guruhlar bitta gapni avval uyushiq ega, so‘ng uyushiq hol bilan kengaytiradi.

Mashq
1
«Bolalar bog‘da yugurib, o‘ynab, kulishdi» gapida uyushiq bo‘laklarni toping.
Bolalar bog‘da yugurib , o‘ynab , kulishdi .
2
Uyushiq bo‘laklar nima bilan bog‘lanadi?
3
«Keldi, ko‘rdi, yutdi» kabi gap nima uchun sodda emas, qo‘shma gap hisoblanadi?
4
Bitta uyushiq to‘ldiruvchili gap tuzing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahor guli magnitiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →