ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ajratilgan bo‘lakli gaplar; ohang va tinish belgilari

Darslar 70–71 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
70

Ajratilgan bo‘lakli gaplar

Darslik: 118–119-betlar
MaqsadAjratilgan izoh bo‘lak tushunchasi va uning turlarini (to‘ldiruvchi, aniqlovchi, hol, izohlovchi) farqlash.
Yangi so‘zlar
ajratilgan bo‘lak · set-off partizoh · explanationya’ni · that isaniqlashtirish · specification
Tushuntirish

Ba’zan so‘zlovchi gapdagi biror bo‘lak yetarlicha aniq emas deb hisoblaydi va uni tushuntirish uchun yoniga xuddi shu vazifadagi yana bir bo‘lakni qo‘shadi. Oldingi bo‘lakni izohlab, aniqlashtirib keladigan bunday bo‘lak ajratilgan izoh bo‘lak deyiladi. Masalan, «Biz safarni o‘sha yerdan boshladik» gapida «o‘sha yerdan» noaniq; «Biz safarni o‘sha yerdan, ya’ni Xivadan, boshladik» deyilsa, ma’no ravshanlashadi. Ajratilgan bo‘laklar to‘rt xil: ajratilgan to‘ldiruvchi, ajratilgan aniqlovchi, ajratilgan hol va ajratilgan izohlovchi. Ajratilgan izohlovchi izohlanmishdan keyin keladi, ko‘pincha egaga tegishli bo‘ladi va alohida ohang bilan aytiladi: «Nodira opa, kimyo o‘qituvchimiz, sinfga kirdi».

Dadamega akamnito‘ldiruvchi , ya’ni Karimnito‘ldiruvchi , kutib oldikesim .
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Siz sinf yangiligini yozasiz: «Yangi kitob, ya’ni qisqa hikoyalar to‘plami, kutubxonaga keldi.» Ajratilgan izoh qaysi kitob ekanini gapni uzmay aniqlaydi.

Kim ishlatadi

Jurnalistlar va yozuvchilar kishi yoki narsa haqida izohni gap ichida beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun eshitgan bir gapni «ya’ni» bilan izoh qo‘shib, aniqroq qilib ayting.

Namunalar
Ajratilgan to‘ldiruvchi: «Dadam akamni, ya’ni Karimni, kutib oldi.» Ajratilgan hol: «Poyezd ertaga, tushdan keyin, jo‘naydi.»
Ajratilgan izohlovchi: «Salima xola, bizning qo‘shnimiz, palov pishirdi.» Ajratilgan aniqlovchi: «Ukam, ho‘l va charchagan, uyga kirib keldi.»
Sinfda faoliyat

Izoh qo‘shish: o‘qituvchi noaniq gap aytadi («U kelib ketdi»); o‘quvchilar aniqlashtiruvchi ajratilgan bo‘lak qo‘shadi.

Mashq
1
«Biz shahar, ya’ni Samarqand, tomon yo‘l oldik» da ajratilgan bo‘lakni toping.
2
Ajratilgan bo‘laklarning turlarini sanang.
3
«Opam kecha kechqurun» gapini ajratilgan hol bilan kengaytiring.
4
Nima uchun ajratilgan bo‘lak gapga kiritiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘rgazma kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →