☰ Mundarija · Ona tili

Sodda gap bo‘laklari; Avloniyning «Afv» parchasi

Darslar 32–33 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
32

Sodda gap. Gap bo‘laklari

Darslik: 50-bet
MaqsadSodda gapni va gap bo‘laklarini (ega, kesim, hol, to‘ldiruvchi, aniqlovchi) aniqlash.
Yangi so‘zlar
gap bo‘lagi · part of the sentenceega · subjectkesim · predicateikkinchi darajali bo‘lak · secondary part
Tushuntirish

Bitta to‘liq shakllangan kesimi bo‘lgan gap sodda gapdir. Sodda gapda besh xil bo‘lak bo‘lishi mumkin: ega, kesim, hol, to‘ldiruvchi va aniqlovchi. Ega bilan kesim gapning tayanchi — bosh bo‘laklar hisoblanadi; qolganlari ikkinchi darajali bo‘laklardir. Ega va hol kesimning o‘ziga ergashadi; to‘ldiruvchi fe’l bilan ifodalangan bo‘lakka qaram bo‘ladi, aniqlovchi esa ot bilan ifodalangan istalgan bo‘lakni izohlaydi. Bo‘laklarni aniqlashda avval kesim topiladi, keyin unga kim? nima? qachon? qayerda? qanday? kabi so‘roqlar beriladi.

Namunalar
«Kichkina bola bog‘da tez yugurdi» gapida: bola — ega; yugurdi — kesim; kichkina — aniqlovchi; bog‘da, tez — hol.
«Opam yangi kitobni ukamga berdi»: opam — ega; berdi — kesim; kitobni, ukamga — to‘ldiruvchi; yangi — aniqlovchi.
Sinfda faoliyat

Bo‘laklar «qurilishi»: o‘qituvchi ega-kesimdan iborat gapni aytadi; guruhlar uni hol, to‘ldiruvchi va aniqlovchi bilan kengaytiradi.

Mashq
1
«Quyosh tog‘ ortidan sekin chiqdi» gapidagi bo‘laklarni toping.
2
Gapning bosh va ikkinchi darajali bo‘laklarini ayting.
3
Aniqlovchi qaysi bo‘lakka, to‘ldiruvchi qaysi bo‘lakka bog‘lanadi?
4
Nima uchun gap bo‘laklarini topishni kesimdan boshlaymiz?