ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Fe’l kesim va ot kesim; Navoiy she’ridagi surat va ma’no

Darslar 34–35 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
34

Kesim. Fe’l kesim va ot kesim

Darslik: 52-bet
MaqsadKesimni ifodalanishiga ko‘ra fe’l kesim va ot kesimga ajratish.
Yangi so‘zlar
fe’l kesim · verbal predicateot kesim · nominal predicateharakat nomi · verbal nounravishdosh · adverbial participle
Tushuntirish

Qanday so‘z bilan ifodalanishiga qarab kesim ikki xil bo‘ladi: fe’l kesim va ot kesim. Fe’l kesim asosan fe’lning tuslangan shakli bilan, ba’zan ravishdosh bilan ifodalanadi; ravishdoshlardan faqat -guncha qo‘shimchalisi kesim bo‘la oladi. Fe’l kesim ish-harakatni bildiradi. Kesim ot, sifat, son, olmosh, ravish, taqlid so‘z yoki fe’lning harakat nomi va sifatdosh shakllari bilan ifodalansa, u ot kesim deyiladi; ot kesim egani nomlaydi yoki uning belgisini aytadi. Kesimni topish uchun ega haqida «nima qildi?», «kim?», «qanday?» kabi so‘roqlar beriladi.

tuslangan fe’l:osdiravishdosh:o‘rgangunchafe’l kesimsifat: kattason: ikkitaharakat nomi:o‘qishtaqlid:g‘ala-g‘ovurot kesimKesim
Kattadaraxtbog‘dao‘sadi.egakesimto‘ldiruvchianiqlovchihol

A big tree grows in the garden.

kesim: o‘sadi

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab e’lonida «Chiqish — o‘ng eshikdan» yozilsa ham, «O‘ng eshikdan chiqing» yozilsa ham ma’no bir. Birinchisida kesim ot, ikkinchisida fe’l. Qaysi shakl qisqa va aniq ekanini tanlaysiz.

Kim ishlatadi

Dasturchilar, muharrirlar va tilshunoslar kesim gapning asosiy ma’nosini ko‘tarishini hisobga oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Ko‘rgan bir narsangiz haqida ikki gap ayting: birida kesim harakatni, ikkinchisida belgini bildirsin.

Namunalar
Fe’l kesim: «Ukam suratni devorga osdi.» (osdi — tuslangan fe’l). Ravishdosh kesim: «Qiyinchilik — o‘rganguncha.» (o‘rganguncha).
Ot kesim: «Bog‘imiz katta» (sifat); «Kitoblar ikkita» (son); «Vazifam — ko‘p o‘qish» (harakat nomi); «Bozor g‘ala-g‘ovur» (taqlid so‘z).
Sinfda faoliyat

Ikki ustunli jadval: sinfdoshlar gaplarni «fe’l kesim» va «ot kesim» ustuniga joylashtiradi, so‘ng har ustunga yangi gap qo‘shadi.

Mashq
1
«Opam maktabda o‘qituvchi» gapida kesim qaysi turga kiradi?
2
Qaysi sifatdosh va ravishdosh shakllari kesim bo‘la oladi?
3
Har bir turga o‘zingizdan bittadan gap tuzing: fe’l kesim, olmosh kesim, son kesim.
4
Nima uchun «Yig‘ilish soat uchda» gapidagi kesim fe’l emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQoshiqli plafon: kutubxona burchagi uchun LED chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →