Fe’l kesim va ot kesim; Navoiy she’ridagi surat va ma’no
Darslar 34–35 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
34
Kesim. Fe’l kesim va ot kesim
Darslik: 52-bet
MaqsadKesimni ifodalanishiga ko‘ra fe’l kesim va ot kesimga ajratish.
Qanday so‘z bilan ifodalanishiga qarab kesim ikki xil bo‘ladi: fe’l kesim va ot kesim. Fe’l kesim asosan fe’lning tuslangan shakli bilan, ba’zan ravishdosh bilan ifodalanadi; ravishdoshlardan faqat -guncha qo‘shimchalisi kesim bo‘la oladi. Fe’l kesim ish-harakatni bildiradi. Kesim ot, sifat, son, olmosh, ravish, taqlid so‘z yoki fe’lning harakat nomi va sifatdosh shakllari bilan ifodalansa, u ot kesim deyiladi; ot kesim egani nomlaydi yoki uning belgisini aytadi. Kesimni topish uchun ega haqida «nima qildi?», «kim?», «qanday?» kabi so‘roqlar beriladi.
A big tree grows in the garden.
kesim: o‘sadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Maktab e’lonida «Chiqish — o‘ng eshikdan» yozilsa ham, «O‘ng eshikdan chiqing» yozilsa ham ma’no bir. Birinchisida kesim ot, ikkinchisida fe’l. Qaysi shakl qisqa va aniq ekanini tanlaysiz.
Kim ishlatadi
Dasturchilar, muharrirlar va tilshunoslar kesim gapning asosiy ma’nosini ko‘tarishini hisobga oladi.
Bugun sinab ko‘ring
Ko‘rgan bir narsangiz haqida ikki gap ayting: birida kesim harakatni, ikkinchisida belgini bildirsin.