ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 6-hafta

Qorong‘i fonar

🎯 Missiya: Zaxira fonar nega yonmayapti — o‘lchovlarga qarab xatoni topamiz.

Dushanba

Sinf rahbariJuma kuni “Ochiq eshiklar kuni”. Ko‘rgazma burchagidagi zaxira fonar uchta 1,5 V li elementdan yonishi kerak, lekin yonmayapti. Missiya: o‘lchovlardan xatoni topish. Narxlar va o‘lchovlar — o‘quv misoli.
AnvarIqtisod darsida: har mamlakat uch savolga javob beradi — nima ishlab chiqarish? qanday? kim uchun?
ZarinaBizning kichik iqtisodimiz: nima — yorug‘lik; qanday — o‘lchab, xatoni topib va tuzatib; kim uchun — mehmonlar uchun.
MalikaTizimlar farq qiladi: an’anaviy tizimda javoblar ota-bobodan qolgan urf-odatga tayanadi; markazlashgan rejali tizimda ko‘p vositalar davlatniki, qarorlarni markaz oldindan rejalaydi.
JasurDavlat-huquq darsida: davlatning ichki vazifalari — iqtisodni tartibga solish, ta’lim va sog‘liqni qo‘llab-quvvatlash, tartibni saqlash.
Elektr xavfsizligi qoidalarini ham shu tartib belgilaydi. Biz ularga rioya qilamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari

Qulf 1: Uchta savol

Topshiriq: Qaysi iqtisodiy tizimda javoblar ota-bobodan qolgan urf-odatga tayanadi?

MalikaTok manbaida elektrostatik bo‘lmagan kuchlar musbat va manfiy zarralarni ajratadi. Ular qutblarda to‘planib, maydon hosil qiladi.
AnvarGalvanik elementda kimyoviy energiya elektr energiyasiga aylanadi. Quruq elementda rux korpus va ko‘mir sterjen bor.
ZarinaBir necha elementni ketma-ket ulasak, kuchlanishlar qo‘shiladi. Fonarda uchta 1,5 V li element ketma-ket turadi: kutilgan kuchlanish 3 · 1,5 = 4,5 V.
JasurKimyodan: elektron qavatlarida eng ko‘p N = 2n² ta elektron bo‘ladi: K — 2, L — 8, M — 18.
ZarinaRux atomida 30 elektron: 2, 8, 18, 2. Tashqi qavatda 2 ta elektron.
Fonar kontaktlari ko‘pincha misdan: mis atomida 2, 8, 18, 1 elektron. Hisob to‘g‘ri: 2 + 8 + 18 + 1 = 29 ✔
FizikaKimyo

Qulf 2: Tok manbai

Topshiriq: Har biri 1,5 V bo‘lgan 3 ta element ketma-ket ulansa, umumiy kuchlanish qancha?

🔑 Kalit: Ketma-ket ulangan elementlarning kuchlanishi qo‘shiladi: 3 · 1,5 V = 4,5 V.

Seshanba

MalikaKuchlanish U = A : q — 1 kulon zaryadni ko‘chirishda bajarilgan ish. Birligi volt: 1 V = 1 J/C.
AnvarMisol: 2 C zaryad 1,5 V kuchlanishda ko‘chsa, A = qU = 2 · 1,5 = 3 J.
Sinf rahbariQuruq element taxminan 1,5 V beradi, avtomobil akkumulyatori 12 V. Uy rozetkasi 220 V — o‘ta xavfli: u bilan hech qanday o‘lchash yoki tajriba qilinmaydi.
JasurInformatikadan: mantiqiy element — oddiy elektron sxema. VA elementida chiqish faqat barcha kirishlar 1 bo‘lganda 1: ketma-ket ulangan ikki kalit kabi.
ZarinaYOKI — parallel ulash: bitta kalit yopilsa ham chiroq yonadi. EMAS (NOT) — kirishni teskari qiladi.
Voltmetrni o‘lchanayotgan qismga parallel ulaymiz, uning “+” uchi musbat qutbga qaraydi. Fonarda ikki kalit ketma-ket bo‘lsin: ishga tushirish va xavfsizlik kaliti. Ikkalasi yopilsa LED yonadi.
FizikaInformatika

Qulf 3: Volt va kalitlar

Topshiriq: Ikki kalit ketma-ket ulangan. Chiroq qachon yonadi?

🔑 Kalit: U = A : q. Faqat 1,5 V kabi kichik kuchlanishli elementlar; 220 V rozetka bilan tajriba yo‘q.

ZarinaBatareya uyasiga qutb belgisini yopishtiramiz: kvadrat yorliq, tomoni x. Kvadratning diagonallari teng, perpendikulyar va burchaklarni teng ikkiga bo‘ladi: diagonal tomon bilan 45° hosil qiladi.
AnvarKichik yorliqning tomoni x : 2. Yuzalar nisbati x² : (x/2)² = x² : x²/4 = x² · 4/x² = 4, bunda x ≠ 0.
MalikaKasr darajaga ko‘tarilganda surat ham, maxraj ham shu darajaga: (x/2)² = x²/4. Bo‘lish — teskari kasrga ko‘paytirish.
JasurO‘lchov jadvali (voltmetr): uchta element alohida — 1,5 V, 1,5 V, 1,5 V. Fonar uyasida uchalasi birga — atigi 1,5 V. Kutilgan 4,5 V edi.
ZarinaQizil LED taxminan 2 V dan yonadi (unga himoya rezistori ulanadi), shuning uchun 1,5 V yetmaydi.
Demak, elementlarning o‘zi sog‘, kuchlanish ulanishda yo‘qolayapti: 4,5 − 1,5 = 3,0 V kam.
GeometriyaAlgebra

Qulf 4: Yorliqlar va o‘lchov jadvali

Topshiriq: Kvadratning diagonali tomon bilan necha gradusli burchak hosil qiladi?

🔑 Kalit: O‘lchov: elementlar alohida 1,5 + 1,5 + 1,5 V (sog‘), uyada birga 1,5 V (kutilgan 4,5 V). LED ~2 V dan yonadi.

Chorshanba

Sinf rahbariTexnologik jarayon — mahsulotni olishga qaratilgan barcha texnologik operatsiyalar ketma-ketligi: shakl berish, xossalarni o‘zgartirish, yig‘ish.
AnvarBizning jarayon: fonarni ochish → har bir elementni alohida o‘lchash → kontaktlarni tozalash → yig‘ish → sinash.
ZarinaHar bir elementni avval alohida tekshiramiz, keyin ketma-ket ulaymiz. Aks holda xatoni topish qiyin bo‘ladi.
MalikaGeografiyadan: milliy iqtisodiyot — moddiy ishlab chiqarish (sanoat, qishloq xo‘jaligi, qurilish) va nomoddiy sohalar (ta’lim, sog‘liq). Mustaqillikdan so‘ng bozor iqtisodiyotiga o‘tildi.
JasurSanoat — tayanch tarmoq. U elektr energetika, rangli metallurgiya, mashinasozlik kabi tarmoqlardan iborat. Mis va rux — rangli metallar.
Elementlarda rux va ko‘mir bor. Fonarni ochish va elementlarni almashtirish o‘qituvchi nazoratida; sizib chiqqan yoki shishgan elementga tegmaymiz.
TexnologiyaGeografiya

Qulf 5: Texnologik jarayon

Topshiriq: Texnologik jarayon nima?

🔑 Kalit: Jarayon tartibi: och → har bir elementni alohida o‘lcha → tozala → yig‘ → sina.

Sinf rahbariOchiq eshiklar kuni uchun insho: “Fonar nega yonmadi?” Avval reja tuziladi: kirish, asosiy qism va xulosa.
ZarinaSodda rejada mavzu bir marta bo‘linadi. Murakkab rejada har bir bo‘lak yana mayda bandlarga bo‘linadi. Mavzuga aloqasiz bandlar o‘chiriladi.
AnvarMurakkab reja: 1. Kirish. 2. Asosiy qism: a) element qanday ishlaydi, b) nega uchta element kerak. 3. Xulosa.
MalikaEsda tut: insho rejasi — matn tuzilishi; yozish rejasi — ish bosqichlari (mavzu, material yig‘ish, yozish, tekshirish).
JasurAdabiyotdan: didaktik asarlarda pand-nasihat ruhi kuchli. “Kalila va Dimna” va Kaykovusning “Qobusnoma”si shunday asarlar. Qayta aytmayman, faqat nomi.
Biz ham laboratoriya qoidalarini maslahat ruhida yozamiz. Lutfiy esa 15-asrgacha eng mashhur o‘zbek lirik shoiri, darslikda 1366–1465 deb berilgan.
Ona tiliAdabiyot

Qulf 6: Insho rejasi

Topshiriq: Insho rejasining uch qismi qaysilar?

Payshanba

AnvarEnglish class: when the reporting verb is past, the tense moves one step back. He said, “The old cell is weak.” → He said that the old cell was weak.
ZarinaTime words change too: today → that day, now → then, tomorrow → the next day, here → there.
MalikaNews lede: the first sentence with the most important facts — Who? What? When? Where? Why? The most important facts come first.
JasurMaktab saytiga lede: “The 8-B torch stayed dark although every cell measured 1.5 V, the team said.”
Sinf rahbariRus tilida: «яркий светодиод», «третья батарейка», «наш фонарь» — ular aniqlovchi: «какой? чей? который?» savollariga javob beradi va to‘lqinsimon chiziq bilan chiziladi.
«Слабая батарейка» — «какая батарейка?» — «слабая»: aniqlovchi.
Ingliz tiliRus tili

Qulf 7: He said that...

Topshiriq: Complete: She said, “I am tired.” → She said that she ...

ZarinaBiologiyadan: suyak — biriktiruvchi to‘qima. Naysimon suyaklar (son, yelka) o‘rtasi zich, uchlari g‘ovak; bo‘shlig‘ida sariq ilik bor.
AnvarQon hujayralari qizil ilikda hosil bo‘ladi. Uzunlikka o‘sish suyak uchlaridagi tog‘ay hisobiga.
MalikaNay shaklidagi tuzilma yengil, lekin mustahkam. Muhandislar ham shunday quvurlardan foydalanadi.
Sinf rahbariXavfsizlik plakatiga birinchi yordam qoidalari: cho‘zilishda dam berish, sovuq qo‘yish va shifokorga ko‘rsatish; chiqishda o‘zingiz joyiga solmang; og‘ir holatda 103 ga qo‘ng‘iroq.
JasurUmid qilamiz, kerak bo‘lmaydi. Eski elementdan suyuqlik sizib chiqqan bo‘lsa, unga tegmaymiz: o‘qituvchi qo‘lqop bilan olib, yig‘ish punktiga topshiradi.
Plakatda: “Avval xavfsizlik, keyin tajriba.”
Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Qulf 8: Naysimon suyak va birinchi yordam

Topshiriq: Qon hujayralari suyakning qaysi qismida hosil bo‘ladi?

Juma

ZarinaTanaffusda tarix kartochkalarini tartiblab o‘ynadik. Birinchi karta: 1556-yilda Rossiya Astraxon xonligini bosib oldi.
AnvarXon oilasi a’zolari boshpana izlab tarqalgan; Yormuhammadxon oilasi Buxoroda joylashgan.
Jasur1601-yilda Shayboniylardan vorislar qolmagach, Boqi Muhammad Buxoro taxtini egalladi — Ashtarxoniylar davri boshlandi.
MalikaJahon tarixidan: 1618–1648-yillardagi O‘ttiz yillik urush German yerlarida boshlanib, ko‘p davlatni tortdi. 1648-yilda Vestfaliya tinchligi tuzildi.
ZarinaUrush sabablari uch xil: yagona imperiya va milliy davlatlar kurashi, ikki tomon ziddiyati, koloniyalar va savdo yo‘llari uchun kurash.
Kartochkalarni tartiblayman: 1556 → 1601 → 1618 → 1648. To‘g‘ri!
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Tarix kartochkalari

Topshiriq: Vestfaliya tinchligi qaysi yili tuzilgan?

AnvarUch gumon: A — bitta element bo‘shab qolgan, B — bitta element teskari qo‘yilgan, C — lampochka kuygan.
ZarinaA bo‘lsa, alohida o‘lchovda biror element 1,5 V dan ancha past chiqardi. Lekin uchalasi 1,5 V — A chetga.
JasurC bo‘lsa, voltmetr uyada baribir 4,5 V ko‘rsatardi: zanjir uzilgan bo‘lsa ham u manba kuchlanishini o‘lchaydi. Biz 1,5 V ko‘rdik — C chetga.
MalikaB: ikki element to‘g‘ri, bittasi teskari — 1,5 + 1,5 − 1,5 = 1,5 V. Aynan shu o‘lchandi. Tuzatish: teskari elementni burib qo‘yamiz, narxi 0 so‘m. Yangi to‘plam (6 000 so‘m) kerak emas.
Demak, xato — teskari qo‘yilgan element. Hisobotda qaysi kalit shu xulosaga olib kelganini yozamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariFizika

Qulf 10: Qaror: xato nimada?

Topshiriq: Qaysi kalit “teskari element” xulosasiga olib keldi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobot: teskari qo‘yilgan element

Savol: zaxira fonar nega yonmayapti? Uchta 1,5 V li element ketma-ket: kutilgan kuchlanish 4,5 V. O‘lchov: alohida 1,5; 1,5; 1,5 V (hammasi sog‘), uyada birga — 1,5 V. Farq 3,0 V = 2 · 1,5: bitta element teskari qo‘yilgan (1,5 + 1,5 − 1,5 = 1,5 V). Lampochka kuygan bo‘lsa, voltmetr baribir 4,5 V ko‘rsatardi. Tuzatish: elementni burib qo‘yish, xarajat 0 so‘m. Keyingi qadam: uyaga + va − belgisini yopishtirish. Raqamlar — misol.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Ketma-ket ulangan elementlarning kuchlanishi qo‘shiladi: 3 · 1,5 V = 4,5 V.
  2. U = A : q. Faqat 1,5 V kabi kichik kuchlanishli elementlar; 220 V rozetka bilan tajriba yo‘q.
  3. O‘lchov: elementlar alohida 1,5 + 1,5 + 1,5 V (sog‘), uyada birga 1,5 V (kutilgan 4,5 V). LED ~2 V dan yonadi.
  4. Jarayon tartibi: och → har bir elementni alohida o‘lcha → tozala → yig‘ → sina.

Yulduzli savollar

  1. Kuchlanish U = A : q bo‘lsa, 2 C zaryad 1,5 V da ko‘chganda ish qancha?

  2. Qaysi kuchlanish bilan hech qanday tajriba qilinmaydi?

  3. O‘ylab ko‘r: nega elementlarni avval alohida tekshirib, keyin ulaymiz?

Hikoyadagi darslar