Darslar 11–13 · 3 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
12
Insho rejasi
Darslik: 20–21-betlar
MaqsadInsho rejasining uch qismini (kirish, asosiy qism, xulosa) bilish va reja tuzish.
Yangi so‘zlar
reja · plankirish · introductionasosiy qism · main partxulosa · conclusion
Tushuntirish
Insho tartibli chiqishi uchun oldindan reja tuziladi. Har qanday insho rejasida uch qism bo‘ladi: kirish, asosiy qism va xulosa. Kirish o‘quvchini mavzuga olib kiradi; asosiy qismda mavzuning mohiyati ochiladi va u odatda ikki yoki undan ortiq bandga bo‘linadi; xulosada asosiy qismdan chiqqan fikr qisqa jamlanadi. Insho rejasi (matnning mazmuniy tuzilishi) bilan insho yozish rejasini (ish bosqichlari: mavzu tanlash, ma’lumot to‘plash, reja, qoralama, tekshirish) adashtirmaslik kerak. Reja bandlari qisqa, mavzuga oid va mantiqan ketma-ket bo‘lishi lozim.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sinfda uch daqiqalik taqdimot tayyorlaysiz. Kirish, asosiy qism va xulosadan iborat reja tuzsangiz, gapingiz yo‘qolmaydi.
Kim ishlatadi
Ma’ruzachilar, loyiha rahbarlari va yozuvchilar ishni boshlashdan oldin reja tuzadi.
Bugun sinab ko‘ring
Ertangi kun uchun uch bandli reja tuzing: boshlash, asosiy ish, yakun.
Namunalar
«Mening sevimli faslim — bahor»: I. Kirish — fasllar haqida umumiy fikr. II. Asosiy qism: 1) tabiat uyg‘onishi; 2) Navro‘z; 3) dehqon mehnati. III. Xulosa — bahor umid fasli.
Mavzu tanlash→Manba topish→Reja→Qoralama→Tekshirish
Insho yozish rejasi: mavzuni tanlash → manba topish → reja → qoralama → tekshirish.
Sinfda faoliyat
«Reja mozaikasi»: aralash berilgan 7 ta reja bandini guruhlar kirish, asosiy qism, xulosa bo‘yicha joylashtiradi.
Mashq
1
Insho rejasining qismlarini ayting.
Kirish, asosiy qism, xulosa.
2
«Maktabimiz kutubxonasi» mavzusiga uch qismli qisqa reja tuzing.
I. Kirish: kutubxonaga qiziqish. II. Asosiy qism: 1) kitob fondi; 2) kutubxonachi mehnati; 3) o‘quvchilar o‘qishi. III. Xulosa: kitob — do‘st.
3
Kirish va xulosa qanday farqlanadi?
Kirishda mavzuga umumiy kirish qilinadi; xulosada asosiy qismdan chiqqan fikr yakunlanadi.
4
Insho rejasi bilan insho yozish rejasi nima uchun bir narsa emas?
Birinchisi inshoning mazmuniy qismlari, ikkinchisi ishni bajarish bosqichlari.