☰ Mundarija · Ona tili

Kirish: so‘z tanlash va adabiy nutq

Darslar 1–2 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
1

Kirish. «So‘zdan so‘zning farqi bor...»

Darslik: 3-bet
Maqsad8-sinfda ona tilini nimalar kutayotganini bilish va so‘z tanlash nutq ta’sirini o‘zgartirishini tushunish.
Yangi so‘zlar
so‘z tanlash · choosing wordsma’nodosh so‘zlar · synonymszid ma’noli so‘zlar · antonymssintaksis · syntax
Tushuntirish

«So‘zdan so‘zning farqi bor» degan xalq maqoli bir ma’noni turli so‘z bilan aytish mumkin, lekin ularning ta’siri har xil bo‘lishini eslatadi. Masalan, «kamtar» so‘zi hurmat uyg‘otadi, «manman» so‘zi esa qoralash ohangini beradi. Shuning uchun fikrni aniq va odobli ifodalash uchun ma’nodosh hamda zid ma’noli so‘zlarni to‘g‘ri tanlay bilish kerak. Bu yil asosiy e’tibor sintaksisga qaratiladi: so‘zlar qanday birikib, so‘z birikmasi va gap hosil qilishini, gap bo‘laklarini va tinish belgilarini o‘rganamiz. Shu bilan birga insho yozish, mumtoz matnlar bilan ishlash va ifodali nutq tayyorlash ko‘nikmalarini ham rivojlantiramiz.

Namunalar
Bir xil ma’no, har xil ta’sir: «Bola indamay turdi» va «Bola sukut saqlab turdi». Ikkinchisi rasmiyroq va jiddiyroq eshitiladi.
Zid ma’noli juftlik: saxiy — xasis, mehribon — berahm. Ular tavsifda qarama-qarshilikni ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Juftlikda ishlang: bitta oddiy gapni ma’nodosh so‘zlar yordamida uch xil ohangda (do‘stona, rasmiy, ta’sirchan) qayta aytib, qaysi biri qachon mos kelishini muhokama qiling.

Mashq
1
«Kibr» va «g‘urur» so‘zlari bir xil ma’no bildiradimi? Fikringizni asoslang.
2
«Yaxshi» so‘ziga ikkita ma’nodosh va bitta zid ma’noli so‘z ayting.
3
8-sinf ona tili kursining asosiy bo‘limi nima haqida?
4
Nima uchun fikrni bayon qilganda so‘z tanlashga e’tibor beramiz?