Kirish. «So‘zdan so‘zning farqi bor...»
«So‘zdan so‘zning farqi bor» degan xalq maqoli bir ma’noni turli so‘z bilan aytish mumkin, lekin ularning ta’siri har xil bo‘lishini eslatadi. Masalan, «kamtar» so‘zi hurmat uyg‘otadi, «manman» so‘zi esa qoralash ohangini beradi. Shuning uchun fikrni aniq va odobli ifodalash uchun ma’nodosh hamda zid ma’noli so‘zlarni to‘g‘ri tanlay bilish kerak. Bu yil asosiy e’tibor sintaksisga qaratiladi: so‘zlar qanday birikib, so‘z birikmasi va gap hosil qilishini, gap bo‘laklarini va tinish belgilarini o‘rganamiz. Shu bilan birga insho yozish, mumtoz matnlar bilan ishlash va ifodali nutq tayyorlash ko‘nikmalarini ham rivojlantiramiz.
| Gap | Ta’siri |
|---|---|
| Bola indamay turdi. | sodda, oddiy |
| Bola sukut saqlab turdi. | rasmiyroq, jiddiy |
Do‘stingizdan kechirim so‘rashingiz kerak. Ikki xil so‘z ohangini o‘ylab, yumshoqrog‘ini tanlaysiz va u xafa bo‘lmay tinglaydi.
Tarjimonlar, e’lon va xabar yozuvchilari, mijozlar bilan gaplashadigan xodimlar so‘zni ta’siriga qarab tanlaydi.
Bugun bitta fikrni ikki xil so‘z bilan ovoz chiqarib ayting va qaysi biri yoqimliroq eshitilishini sezing.
Juftlikda ishlang: bitta oddiy gapni ma’nodosh so‘zlar yordamida uch xil ohangda (do‘stona, rasmiy, ta’sirchan) qayta aytib, qaysi biri qachon mos kelishini muhokama qiling.