ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Undalma; undalmalarda tinish belgilari

Darslar 74–75 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
74

Undalma

Darslik: 128–129-betlar
MaqsadUndalma tushunchasi, uning gapdagi o‘rni, uyushishi va kimga qaratilishi.
Yangi so‘zlar
undalma · address (vocative)murojaat · appealundov so‘z · interjectionohang · intonation
Tushuntirish

Gapirayotgan kishi kimga yoki nimaga qarata so‘zlayotgan bo‘lsa, o‘shani ataydigan so‘z yoki birikma undalma deb ataladi. Undalma gapning hech bir bo‘lagi bilan grammatik aloqaga kirishmaydi va o‘ziga xos chaqiriq ohangi bilan aytiladi. U gapning boshida, o‘rtasida yoki oxirida kela oladi: «Bolalar, jim bo‘ling», «Siz, bolalar, jim bo‘ling», «Jim bo‘ling, bolalar». Murojaat odamga, jonivorga yoki jonsiz narsaga qaratilishi mumkin («Qaldirg‘och, qayerdan kelding?», «Ey tog‘lar, salom!»). Undalmalar uyushib ham keladi: «Aziz otalar, onalar, opa-singillar!» Undalmani ega bilan adashtirmang: ega kesimga bog‘langan bosh bo‘lak, undalma esa hech qaysi bo‘lakka bog‘lanmaydi; undalmali gapda ega ko‘pincha aytilmaydi va kesimdan bilinadi.

O‘rniGap
boshidaDilnoza, bu yoqqa kel!
o‘rtasidaBu yoqqa, Dilnoza, kel!
oxiridaBu yoqqa kel, Dilnoza!
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Do‘stingizni ismi bilan chaqirganda gap boshida, o‘rtasida yoki oxirida ism qo‘yish mumkin. Qaysi birini tanlasangiz, ohang boshqacha bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Xat yozuvchilar, ma’ruzachilar va notiqlar tinglovchiga murojaatni gapda joylashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta so‘rovni murojaat bilan uch xil joyda ayting va ohang qanday o‘zgarishini sezing.

Namunalar
Dilnoza , bu yoqqahol kelkesim !
Boshida: «Dilnoza, bu yoqqa kel!» O‘rtasida: «Bu yoqqa, Dilnoza, kel!» Oxirida: «Bu yoqqa kel, Dilnoza!»
Jonsizga: «Ey tong, nega shu qadar sovuqsan?» Uyushiq: «Aziz o‘quvchilar, ustozlar, ota-onalar, xush kelibsiz!»
Sinfda faoliyat

Murojaat o‘yini: har o‘quvchi sinfdoshiga chiroyli murojaat bilan topshiriq beradi («Hurmatli Aziza, doskaga chiqing»).

Mashq
1
«Opajon, meni kutib turing» da undalmani toping.
2
Undalmaning egadan farqini ayting.
3
Undalmani gap o‘rtasiga o‘tkazing: «Do‘stim, menga yordam ber».
4
Qush yoki daryoga qaratilgan undalmali gap tuzing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →