Ot kesim va ega orasida tirening ishlatilishi
Ega bilan ot kesim orasiga tire qo‘yiladi, agar ot kesim kesimlik qo‘shimchasisiz va bog‘lamasiz kelsa: «Vatan — muqaddas zamin», «Ikki karra ikki — to‘rt», «Rejamiz — erta turish». Ega ko‘rsatish olmoshi bilan ifodalangan bo‘lsa ham tire qo‘yiladi: «Bu — mening sinfdoshim». Ega yoki kesim harakat nomi bo‘lsa, tire shu qoidaga muvofiq qo‘yiladi: «Maqsad — bilim olish». Tire qo‘yilmaydigan holatlar: kesim sifat, ravish yoki tartib son bilan ifodalanganda («Bog‘ chiroyli», «Sinfimiz uchinchi») va ega bilan kesim orasida «ham» yuklamasi kelganda («Akam ham o‘qituvchi»).
| Ot kesim | Tire | Misol |
|---|---|---|
| kesimlik qo‘shimchasiz, bog‘lamasiz | bor | Vatan — muqaddas zamin. |
| kesimlik qo‘shimchasi bor | yo‘q | Men o‘quvchiman. |
| sifat, oddiy ot kesim (so‘zlashuv) | yo‘q | Havo toza. |
| ega ko‘rsatish olmoshi | bor | Bu — qiyin masala. |
Sinfdoshingizga «Uchrashuv joyi — maktab hovlisi» deb yozasiz. Tire gapning ikki yarmini ajratib, qayerda nima aytilganini ko‘rsatadi va o‘qiganda to‘xtash joyini bildiradi.
Muharrirlar, korrektorlar va dasturchilar tinish belgilarini ma’noga qarab qo‘yadi.
Bir narsani «Bu — ...» deb tanishtiring, keyin sifat bilan ta’riflang va qaysi gapda tire kerakligini ayting.
«Tire — ha/yo‘q» kartochkalari: o‘qituvchi gap o‘qiydi, o‘quvchilar kartochka ko‘tarib, tire kerak yoki kerak emasligini bildiradi.