ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Ega va ot kesim orasida tire; ega

Darslar 42–43 · 2 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
42

Ot kesim va ega orasida tirening ishlatilishi

Darslik: 61–62-betlar
MaqsadEga bilan ot kesim orasida tire qo‘yilish va qo‘yilmaslik holatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
tire · dashkesimlik qo‘shimchasi · predicative suffixko‘rsatish olmoshi · demonstrative pronountartib son · ordinal numeral
Tushuntirish

Ega bilan ot kesim orasiga tire qo‘yiladi, agar ot kesim kesimlik qo‘shimchasisiz va bog‘lamasiz kelsa: «Vatan — muqaddas zamin», «Ikki karra ikki — to‘rt», «Rejamiz — erta turish». Ega ko‘rsatish olmoshi bilan ifodalangan bo‘lsa ham tire qo‘yiladi: «Bu — mening sinfdoshim». Ega yoki kesim harakat nomi bo‘lsa, tire shu qoidaga muvofiq qo‘yiladi: «Maqsad — bilim olish». Tire qo‘yilmaydigan holatlar: kesim sifat, ravish yoki tartib son bilan ifodalanganda («Bog‘ chiroyli», «Sinfimiz uchinchi») va ega bilan kesim orasida «ham» yuklamasi kelganda («Akam ham o‘qituvchi»).

Ot kesimTireMisol
kesimlik qo‘shimchasiz, bog‘lamasizborVatan — muqaddas zamin.
kesimlik qo‘shimchasi boryo‘qMen o‘quvchiman.
sifat, oddiy ot kesim (so‘zlashuv)yo‘qHavo toza.
ega ko‘rsatish olmoshiborBu — qiyin masala.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfdoshingizga «Uchrashuv joyi — maktab hovlisi» deb yozasiz. Tire gapning ikki yarmini ajratib, qayerda nima aytilganini ko‘rsatadi va o‘qiganda to‘xtash joyini bildiradi.

Kim ishlatadi

Muharrirlar, korrektorlar va dasturchilar tinish belgilarini ma’noga qarab qo‘yadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir narsani «Bu — ...» deb tanishtiring, keyin sifat bilan ta’riflang va qaysi gapda tire kerakligini ayting.

Namunalar
Tire bor: «Toshkent — O‘zbekistonning poytaxti.» «Bu — qiyin masala.» «Vazifamiz — to‘g‘ri yozish.»
Tire yo‘q: «Havo toza.» «Uyimiz ikkinchi.» «Singlim ham talaba.» «Men o‘quvchiman» (kesimlik qo‘shimchasi bor).
Sinfda faoliyat

«Tire — ha/yo‘q» kartochkalari: o‘qituvchi gap o‘qiydi, o‘quvchilar kartochka ko‘tarib, tire kerak yoki kerak emasligini bildiradi.

Mashq
1
Tirelarni qo‘ying: Bobom usta duradgor. Ikki karra uch olti.
2
Nima uchun «Kitob qiziq» gapida tire yo‘q?
3
«Bu — bizning maktab» gapida tire nega bor?
4
«Opam — o‘qituvchi» ni «ham» bilan o‘zgartiring va tinish belgisini izohlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQorong‘i ertalab uchun sumka chirog‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →