Darslar 6–8 · 3 ta dars · M. Qodirov, H. Ne’matov, M. Abduraimova, R. Sayfullayeva, B. Mengliyev. Ona tili 8-sinf, 4-nashr. Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
8
Nazorat ishi va tahlili
Darslik: 14-bet
MaqsadO‘tilgan mavzular bo‘yicha nazorat ishini bajarish va xatolarni turlarga ajratib tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
nazorat ishi · testtahlil · analysisimloviy xato · spelling mistakeuslubiy xato · style (word-use) mistake
Tushuntirish
Nazorat ishi o‘tilgan mavzularni qanchalik o‘zlashtirganingizni ko‘rsatadi. Tahlil darsida tekshirilgan ishdagi xatolar uch turga ajratiladi: imloviy (so‘zni noto‘g‘ri yozish), ishoraviy (tinish belgilarini noto‘g‘ri qo‘yish yoki qo‘ymaslik) va uslubiy (so‘zni noo‘rin yoki noto‘g‘ri qo‘llash). Har bir xatoning sababi aniqlanadi: qoida bilinmaganmi yoki e’tiborsizlik bo‘lganmi. So‘ng to‘g‘ri variant lug‘atdan tekshiriladi va daftarga yoziladi. Shu tarzda bir xil xato takrorlanmaydi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Futbol jamoasi o‘yindan keyin xatolarni turlarga ajratadi va har birini alohida mashq qiladi. Test tahlili ham shunday ishlaydi.
Kim ishlatadi
Dasturchilar xatolarni qidiradi, uchuvchilar tekshiruv ro‘yxatidan foydalanadi, o‘qituvchilar xatolarni turlarga ajratib tahlil qiladi.
Bugun sinab ko‘ring
O‘zingizning yaqinda yozgan matningizdagi xatolarni toping va imlo, tinish belgisi, so‘z tanlash deb guruhlang.
Namunalar
Xato: «Men kitobni o‘qidim, va keyin uxladim.» — ishoraviy xato: «va» dan oldin vergul kerak emas (sodda gapda).
Xato: «Ustozimga rahmat aytib, minnatdorchilik bildirdim.» — uslubiy xato: bir fikr ikki marta aytilgan; to‘g‘risi: «Ustozimga minnatdorchilik bildirdim.»
Sinfda faoliyat
Xatolar «shifoxonasi»: har bir o‘quvchi o‘z xatosini kartochkaga yozadi, guruh uni «davolaydi» (turini aytadi va to‘g‘rilaydi).
Mashq
1
Mini-nazorat: so‘z turkumlarini ayting: kitob, o‘qimoq, uchinchi, biz, juda, shirin.
Ot, fe’l, son, olmosh, ravish, sifat.
2
«Voy» va «albatta» so‘zlarini turkumi bo‘yicha ajrating.
Voy — undov; albatta — modal so‘z.
3
Xatoning uch turini sanang.
Imloviy, ishoraviy, uslubiy.
4
Nima uchun xatoni faqat to‘g‘rilash kam, uning sababini ham aniqlash kerak?
Sabab ma’lum bo‘lsa, shu xatoni keyin takrorlamaslik mumkin.