ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 4-hafta

B quticha nega o‘tkazib yubordi?

🎯 Missiya: Plyonkali oynali B quticha nega elektroskopni himoya qilmadi — va uni qanday tuzatamiz?

Dushanba

Sinf rahbariMissiya: uch quticha tayyor — A (yopiq folga), B (yupqa plyonkali oyna), C (metall to‘rli oyna). Dastlabki ko‘rikda B elektroskopni yaxshi himoya qilmadi. Sababini topib, tuzatamiz. Byudjet — 10 000 so‘m. Narxlar — o‘quv misoli.
AnvarMentor muhandis video qo‘ng‘iroqda aytdi: ishlab chiqarish uchun omillar kerak — tabiiy (alyuminiy, karton), kapital (qaychi, lenta) va mehnat (biz).
ZarinaIqtisodda uch sektor bor: birlamchi (xomashyo olish), ikkilamchi (qayta ishlash — folga shunday ishlanadi) va xizmat sektori (do‘kondagi xizmat).
JasurMetall to‘r do‘konda 3 500 so‘m. Chekda QQS 12%: 3 500 · 0,12 = 420, jami 3 920 so‘m.
MalikaDavlat-huquq darsida: davlat qonun chiqaradi, soliq yig‘adi va byudjeti bor. QQS — qonun bilan belgilangan soliq.
Demak, narxni doim soliq bilan hisoblaymiz: 3 920, 3 500 emas.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari

Qulf 1: Himoya qutisi missiyasi

Topshiriq: Do‘kondagi sotuvchining xizmati iqtisodning qaysi sektoriga kiradi?

🔑 Kalit: Byudjet 10 000 so‘m; narx soliq (QQS 12%) bilan hisoblanadi: 3 500 so‘mlik to‘r — 3 920.

MalikaFizika: bir xil zaryadlar bir-birini itaradi va metall sharda iloji boricha uzoqlashadi — hammasi sirtda bo‘ladi.
AnvarZaryadlangan kovak shar ichiga kichik sharcha kirsa, zaryad olmaydi. Ichida zaryad ham, maydon ham yo‘q.
ZarinaFaradey folga bilan qoplangan qafas yasab, ichida elektroskop bilan o‘tirgan. Qafas zaryadlanganda elektroskop hech narsa ko‘rsatmagan.
JasurYuqori kuchlanishli liniyadagi ishchilar metall ip to‘qilgan maxsus kiyim kiyadi — o‘sha qoida.
Sinf rahbariKimyodan: folga alyuminiy, u 3-davrda, III guruhning asosiy kichik guruhida turadi. Jami 7 davr va 8 guruh bor.
Demak, folga bilan qoplangan quticha “qafas” bo‘ladi. Faqat choklar yopiq bo‘lishi kerak.
FizikaKimyo

Qulf 2: Faradey qafasi

Topshiriq: Zaryadlangan metall sharda zaryad qayerda to‘planadi?

🔑 Kalit: Metall qafas ichida maydon yo‘q: zaryad faqat sirtda. Folga quticha “qafas” vazifasini bajaradi.

Seshanba

ZarinaStendga bezak soat ham yasaymiz. Yupqa fanerdan 1 dan 12 gacha raqamlar kesiladi, yumaloq asosga yopishtiriladi.
AnvarRaqamlar aylana bo‘ylab teng joylashadi: qo‘shni raqamlar orasidagi burchak 360° : 12 = 30°.
Sinf rahbariIssiq yelim pistoletining uchi juda qiziydi. Uni faqat o‘qituvchi nazoratida ishlating.
MalikaQuticha qopqog‘ining egilgan bo‘lagi to‘rtburchak chiqdi. Parallelogramm ekanini tekshiraylik: diagonallari 10 sm va 14 sm, kesishgan nuqtada 5 + 5 va 7 + 7 sm.
JasurDiagonallar kesishib, teng ikkiga bo‘linadi — parallelogramm alomati.
Qarama-qarshi tomonlar teng va parallel bo‘lsa ham bo‘ladi. Unda diagonal shart emas.
GeometriyaTexnologiya

Qulf 3: Soat va qopqoq

Topshiriq: Qaysi shart to‘rtburchakni parallelogramm deyishga yetarli?

Chorshanba

AnvarElektroskop simining uchi o‘tkir bo‘lsa, zaryad shu yerga to‘planib havoga oqib ketadi. Shuning uchun uchini kichik halqa qilamiz.
MalikaMasala: zaryadlangan changcha m = 2·10⁻⁶ kg, E = 4·10³ N/C maydonda muallaq turibdi. Og‘irlik kuchi mg = elektr kuch qE.
Zarinaq = mg : E = 2·10⁻⁶ · 10 : 4·10³ = 5·10⁻⁹ C, ya’ni 5 nC. Massa kilogrammda, g = 10 m/s².
JasurAlgebradan: ishni Anvar 3 soatda, Malika 6 soatda bajaradi. 1/a + 1/b = (a + b) : (ab).
AnvarUmumiy maxrajga keltirdik: 1/3 + 1/6 = 2/6 + 1/6 = 3/6 = 1/2. Birgalikda 2 soat!
Tekshirdim: (3 + 6) : (3 · 6) = 9 : 18 = 1/2 ✔
FizikaAlgebra

Qulf 4: Uchli sim va ishchi vaqti

Topshiriq: Yuqoridagi masalada changchaning zaryadi q qancha?

🔑 Kalit: Uchli joyda zaryad to‘planib oqib ketadi — sim uchi halqa qilinadi.

Sinf rahbariOna tili darsida nazorat ishi tahlil qilindi. Xatolar uch xil: imloviy, ishoraviy va uslubiy. Har bir xatoning sababi topiladi.
ZarinaMenda “quticha” so‘zida imloviy xato bor edi. Sababi — shoshilish edi, qoidani bilardim.
AnvarEndi ikki matn: ma’lumotnoma matni faqat faktni beradi, mubolag‘asiz. Ijodiy-tavsifiy matnda muallifning munosabati va obrazli so‘zlar bor.
MalikaMa’lumot: «Quticha 7 920 so‘m turadi, ishlash 3 soat oladi.» Tavsif: «Mayda to‘r ko‘rinmas to‘siqni to‘qiydi.»
JasurHisobotga birinchisi, plakat sarlavhasiga ikkinchisi mos.
Xatolar daftari ham ochaman: har bir xato yonida to‘g‘ri shakli.
Ona tili

Qulf 5: Ikki xil matn

Topshiriq: Qaysi gap ma’lumotnoma matniga xos?

Payshanba

JasurSinov: taroqni qutining tashqarisida 5 sm da tutdik. Yalang elektroskop — 24°. A (yopiq folga) — 0°, B (oynasi yupqa plyonkali) — 9°, C (oynasi metall to‘rli) — 2°.
MalikaInformatika: gap — rost yoki yolg‘on bo‘ladigan darak. P: “choklar folga bilan yopilgan”, Q: “oynacha metall to‘r bilan yopilgan”. Himoya yaxshi bo‘lishi uchun P ∧ Q (VA) rost bo‘lishi kerak.
Anvar∧ faqat 1 ∧ 1 = 1 bo‘lganda rost. 1 ∧ 0 = 0, 0 ∧ 1 = 0, 0 ∧ 0 = 0.
ZarinaRus tilida hisobot jumlasi: «Фольга закрывает коробку.» Ega — «фольга» (кто? что?), kesim — «закрывает».
Sinf rahbariKesim ega bilan son va o‘tgan zamonda rod bo‘yicha moslashadi: «сетка защищала, экран защищал».
Qo‘shma kesim: «Мы хотим проверить коробку.» Kesim — «хотим проверить».
InformatikaRus tili

Qulf 6: Mantiq va natija jadvali

Topshiriq: P = 1, Q = 0 bo‘lsa, P ∧ Q nimaga teng?

🔑 Kalit: Sinov natijasi (5 sm da): yalang elektroskop 24°, A 0°, B 9°, C 2°.

ZarinaEnglish class: the summary of “The Odyssey” uses the Past Simple and sequence words: first, then, after that, finally. It is a myth, not a historical record.
AnvarOur report summary: “First, we sealed the seams. Then we held the comb near the box. After that, we measured. Finally, we compared the results.”
MalikaMass media: newspapers (print), TV (broadcast), websites (digital). Gutenberg’s press — around 1450; the first website — 1991.
JasurSo‘z yasash: verb + -or/-er. Invent — inventor, visit — visitor, report — reporter.
Sinf rahbariAdabiyotdan: XI asr shoiri Yusuf Xos Hojib “Qutadg‘u bilig”ni 1069–1070-yillarda Qashqarda tugatgan; unda 6409 bayt bor. Asarning uch qo‘lyozmasi saqlangan.
Qo‘lyozma nusxalari asarni saqlab qolgan. Biz ham natijalarni ikki nusxada saqlaymiz.
Ingliz tiliAdabiyot

Qulf 7: First, then, finally

Topshiriq: A person who visits a place is a ...

AnvarIkki kecha kech yotib ishladim, ertalab ko‘zim ochilmayapti 😴
Sinf rahbariBiologiyadan: epifiz bezining melatonin gormoni uyqu va uyg‘onish ritmi bilan bog‘liq. Bolalarga uyqu kerak, shuning uchun bugun erta yoting.
MalikaBezlar uch xil: tashqi sekretsiya (so‘lak, ter), ichki sekretsiya (qalqonsimon bez, gipofiz — kanalsiz, gormon qonga o‘tadi) va aralash.
ZarinaQalqonsimon bez bo‘ynda; tiroksin yod saqlaydi va modda almashinuvini tezlashtiradi. Gipofiz no‘xat kattaligida va boshqa bezlarni boshqaradi.
JasurJahon tarixidan: Uyg‘onish davri XIV asrda Italiyada boshlangan. Leonardo da Vinchi daftarlariga mashinalar eskizini chizgan.
Gumanizm inson va aqlni qadrlaydi. Biz ham daftarga qutining eskizini chizamiz.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Jahon tarixi

Qulf 8: Bezlar va daftar eskizlari

Topshiriq: Qaysi bez kanalsiz va gormonni to‘g‘ridan-to‘g‘ri qonga chiqaradi?

Juma

MalikaGeografiyadan: relyef bo‘yicha 4 mintaqa. 400 m gacha — cho‘l mintaqasi, 400–1200 m — adirlar (dehqonchilik uchun eng qulay), 1200 m dan yuqori — tog‘lar.
AnvarAholi: O‘zbekiston Markaziy Osiyoda eng ko‘p aholili, hozir 37 milliondan ortiq; 1991-yilda taxminan 20 million edi.
ZarinaZichlik — 1 km² ga to‘g‘ri keladigan aholi. Bizning mahalla: 6 000 kishi, 2 km² da. 6 000 : 2 = 3 000 kishi/km².
JasurMentor so‘radi: namoyishni qayerga qo‘yamiz? Zich joyda ko‘proq ko‘ruvchi bo‘ladi.
Sinf rahbariTarix: Shayboniylar 1501-yilda Samarqandni oldilar, u poytaxt bo‘ldi. 1533-yilda Ubaydullaxon poytaxtni Buxoroga ko‘chirdi, davlat Buxoro xonligi deb ataldi.
Poytaxt ko‘chishi ham tanlov: nimani yo‘qotib, nimani olish kerak. Biz ham shunday qaror qilamiz.
GeografiyaO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Zichlik va poytaxt

Topshiriq: Mahallada 6 000 kishi 2 km² da yashasa, aholi zichligi qancha?

AnvarFaktlar: yalang elektroskop 24°, A 0°, B 9°, C 2°. A bilan B orasida bitta farq bor — oyna.
ZarinaFolga qafas vazifasini bajaradi: ichida maydon yo‘q. Plyonka esa dielektrik — maydonni to‘smaydi, shuning uchun B da barglar 9° ochildi.
JasurBoshqa sabab bo‘lishi mumkinmi? Choklar A va B da bir xil folga bilan yopilgan, sim uchi ikkalasida halqa. Demak, chok ham, sim ham emas — qolgani oyna.
MalikaTuzatish: plyonka o‘rniga metall to‘r (C): 2° — deyarli nol, barglar ko‘rinadi. A eng yaxshi (0°), lekin barglarni ko‘rib bo‘lmaydi. C narxi soliq bilan 4 000 + 3 920 = 7 920, qoladi 10 000 − 7 920 = 2 080 so‘m.
Demak, B ning kamchiligi — dielektrik plyonka oyna, tuzatish — metall to‘r. Hisobotda qaysi kalit sababni ko‘rsatganini yozamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariFizika

Qulf 10: Qaror: sabab va tuzatish

Topshiriq: Qaysi kalit B ning kamchiligi oynada ekanini ko‘rsatdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobot: B nega ishlamadi, C tuzatdi

Savol: nega plyonkali oynali B quticha elektroskopni himoya qilmadi? Taroq tashqarida 5 sm da: yalang elektroskop 24°, A (yopiq folga) 0°, B (plyonkali oyna) 9°, C (metall to‘rli oyna) 2°. A va B faqat oynasi bilan farq qiladi, demak sabab oyna: plyonka dielektrik, maydonni to‘smaydi; metall to‘r esa qafas kabi ishlaydi. Tuzatish: oynani to‘rga almashtirish (C), narxi soliq bilan 7 920 so‘m, byudjet 10 000 ichida. Keyingi qadam: choklarni ikki qavat lenta bilan yopish. Raqamlar — misol.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Byudjet 10 000 so‘m; narx soliq (QQS 12%) bilan hisoblanadi: 3 500 so‘mlik to‘r — 3 920.
  2. Metall qafas ichida maydon yo‘q: zaryad faqat sirtda. Folga quticha “qafas” vazifasini bajaradi.
  3. Uchli joyda zaryad to‘planib oqib ketadi — sim uchi halqa qilinadi.
  4. Sinov natijasi (5 sm da): yalang elektroskop 24°, A 0°, B 9°, C 2°.

Yulduzli savollar

  1. Metall qafas ichida elektr maydon qanday?

  2. Soatda qo‘shni raqamlar orasidagi burchak qancha?

  3. O‘ylab ko‘r: nega A va B ni solishtirish sababni topishga yordam berdi?

Hikoyadagi darslar