🎯 Missiya: Plyonkali oynali B quticha nega elektroskopni himoya qilmadi — va uni qanday tuzatamiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariMissiya: uch quticha tayyor — A (yopiq folga), B (yupqa plyonkali oyna), C (metall to‘rli oyna). Dastlabki ko‘rikda B elektroskopni yaxshi himoya qilmadi. Sababini topib, tuzatamiz. Byudjet — 10 000 so‘m. Narxlar — o‘quv misoli.
A
AnvarMentor muhandis video qo‘ng‘iroqda aytdi: ishlab chiqarish uchun omillar kerak — tabiiy (alyuminiy, karton), kapital (qaychi, lenta) va mehnat (biz).
Z
ZarinaIqtisodda uch sektor bor: birlamchi (xomashyo olish), ikkilamchi (qayta ishlash — folga shunday ishlanadi) va xizmat sektori (do‘kondagi xizmat).
MalikaDavlat-huquq darsida: davlat qonun chiqaradi, soliq yig‘adi va byudjeti bor. QQS — qonun bilan belgilangan soliq.
Siz
Demak, narxni doim soliq bilan hisoblaymiz: 3 920, 3 500 emas.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 1: Himoya qutisi missiyasi
Topshiriq: Do‘kondagi sotuvchining xizmati iqtisodning qaysi sektoriga kiradi?
🔑 Kalit: Byudjet 10 000 so‘m; narx soliq (QQS 12%) bilan hisoblanadi: 3 500 so‘mlik to‘r — 3 920.
M
MalikaFizika: bir xil zaryadlar bir-birini itaradi va metall sharda iloji boricha uzoqlashadi — hammasi sirtda bo‘ladi.
A
AnvarZaryadlangan kovak shar ichiga kichik sharcha kirsa, zaryad olmaydi. Ichida zaryad ham, maydon ham yo‘q.
Z
ZarinaFaradey folga bilan qoplangan qafas yasab, ichida elektroskop bilan o‘tirgan. Qafas zaryadlanganda elektroskop hech narsa ko‘rsatmagan.
J
JasurYuqori kuchlanishli liniyadagi ishchilar metall ip to‘qilgan maxsus kiyim kiyadi — o‘sha qoida.
S
Sinf rahbariKimyodan: folga alyuminiy, u 3-davrda, III guruhning asosiy kichik guruhida turadi. Jami 7 davr va 8 guruh bor.
Siz
Demak, folga bilan qoplangan quticha “qafas” bo‘ladi. Faqat choklar yopiq bo‘lishi kerak.
FizikaKimyo
🔒Qulf 2: Faradey qafasi
Topshiriq: Zaryadlangan metall sharda zaryad qayerda to‘planadi?
🔑 Kalit: Metall qafas ichida maydon yo‘q: zaryad faqat sirtda. Folga quticha “qafas” vazifasini bajaradi.
Seshanba
Z
ZarinaStendga bezak soat ham yasaymiz. Yupqa fanerdan 1 dan 12 gacha raqamlar kesiladi, yumaloq asosga yopishtiriladi.
A
AnvarRaqamlar aylana bo‘ylab teng joylashadi: qo‘shni raqamlar orasidagi burchak 360° : 12 = 30°.
S
Sinf rahbariIssiq yelim pistoletining uchi juda qiziydi. Uni faqat o‘qituvchi nazoratida ishlating.
M
MalikaQuticha qopqog‘ining egilgan bo‘lagi to‘rtburchak chiqdi. Parallelogramm ekanini tekshiraylik: diagonallari 10 sm va 14 sm, kesishgan nuqtada 5 + 5 va 7 + 7 sm.
J
JasurDiagonallar kesishib, teng ikkiga bo‘linadi — parallelogramm alomati.
Siz
Qarama-qarshi tomonlar teng va parallel bo‘lsa ham bo‘ladi. Unda diagonal shart emas.
GeometriyaTexnologiya
🔒Qulf 3: Soat va qopqoq
Topshiriq: Qaysi shart to‘rtburchakni parallelogramm deyishga yetarli?
Chorshanba
A
AnvarElektroskop simining uchi o‘tkir bo‘lsa, zaryad shu yerga to‘planib havoga oqib ketadi. Shuning uchun uchini kichik halqa qilamiz.
M
MalikaMasala: zaryadlangan changcha m = 2·10⁻⁶ kg, E = 4·10³ N/C maydonda muallaq turibdi. Og‘irlik kuchi mg = elektr kuch qE.
Z
Zarinaq = mg : E = 2·10⁻⁶ · 10 : 4·10³ = 5·10⁻⁹ C, ya’ni 5 nC. Massa kilogrammda, g = 10 m/s².
J
JasurAlgebradan: ishni Anvar 3 soatda, Malika 6 soatda bajaradi. 1/a + 1/b = (a + b) : (ab).
🔑 Kalit: Uchli joyda zaryad to‘planib oqib ketadi — sim uchi halqa qilinadi.
S
Sinf rahbariOna tili darsida nazorat ishi tahlil qilindi. Xatolar uch xil: imloviy, ishoraviy va uslubiy. Har bir xatoning sababi topiladi.
Z
ZarinaMenda “quticha” so‘zida imloviy xato bor edi. Sababi — shoshilish edi, qoidani bilardim.
A
AnvarEndi ikki matn: ma’lumotnoma matni faqat faktni beradi, mubolag‘asiz. Ijodiy-tavsifiy matnda muallifning munosabati va obrazli so‘zlar bor.
M
MalikaMa’lumot: «Quticha 7 920 so‘m turadi, ishlash 3 soat oladi.» Tavsif: «Mayda to‘r ko‘rinmas to‘siqni to‘qiydi.»
J
JasurHisobotga birinchisi, plakat sarlavhasiga ikkinchisi mos.
Siz
Xatolar daftari ham ochaman: har bir xato yonida to‘g‘ri shakli.
Ona tili
🔒Qulf 5: Ikki xil matn
Topshiriq: Qaysi gap ma’lumotnoma matniga xos?
Payshanba
J
JasurSinov: taroqni qutining tashqarisida 5 sm da tutdik. Yalang elektroskop — 24°. A (yopiq folga) — 0°, B (oynasi yupqa plyonkali) — 9°, C (oynasi metall to‘rli) — 2°.
M
MalikaInformatika: gap — rost yoki yolg‘on bo‘ladigan darak. P: “choklar folga bilan yopilgan”, Q: “oynacha metall to‘r bilan yopilgan”. Himoya yaxshi bo‘lishi uchun P ∧ Q (VA) rost bo‘lishi kerak.
Topshiriq: P = 1, Q = 0 bo‘lsa, P ∧ Q nimaga teng?
🔑 Kalit: Sinov natijasi (5 sm da): yalang elektroskop 24°, A 0°, B 9°, C 2°.
Z
ZarinaEnglish class: the summary of “The Odyssey” uses the Past Simple and sequence words: first, then, after that, finally. It is a myth, not a historical record.
A
AnvarOur report summary: “First, we sealed the seams. Then we held the comb near the box. After that, we measured. Finally, we compared the results.”
M
MalikaMass media: newspapers (print), TV (broadcast), websites (digital). Gutenberg’s press — around 1450; the first website — 1991.
Sinf rahbariAdabiyotdan: XI asr shoiri Yusuf Xos Hojib “Qutadg‘u bilig”ni 1069–1070-yillarda Qashqarda tugatgan; unda 6409 bayt bor. Asarning uch qo‘lyozmasi saqlangan.
Siz
Qo‘lyozma nusxalari asarni saqlab qolgan. Biz ham natijalarni ikki nusxada saqlaymiz.
Ingliz tiliAdabiyot
🔒Qulf 7: First, then, finally
Topshiriq: A person who visits a place is a ...
A
AnvarIkki kecha kech yotib ishladim, ertalab ko‘zim ochilmayapti 😴
S
Sinf rahbariBiologiyadan: epifiz bezining melatonin gormoni uyqu va uyg‘onish ritmi bilan bog‘liq. Bolalarga uyqu kerak, shuning uchun bugun erta yoting.
M
MalikaBezlar uch xil: tashqi sekretsiya (so‘lak, ter), ichki sekretsiya (qalqonsimon bez, gipofiz — kanalsiz, gormon qonga o‘tadi) va aralash.
Z
ZarinaQalqonsimon bez bo‘ynda; tiroksin yod saqlaydi va modda almashinuvini tezlashtiradi. Gipofiz no‘xat kattaligida va boshqa bezlarni boshqaradi.
J
JasurJahon tarixidan: Uyg‘onish davri XIV asrda Italiyada boshlangan. Leonardo da Vinchi daftarlariga mashinalar eskizini chizgan.
Siz
Gumanizm inson va aqlni qadrlaydi. Biz ham daftarga qutining eskizini chizamiz.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Jahon tarixi
🔒Qulf 8: Bezlar va daftar eskizlari
Topshiriq: Qaysi bez kanalsiz va gormonni to‘g‘ridan-to‘g‘ri qonga chiqaradi?
Juma
M
MalikaGeografiyadan: relyef bo‘yicha 4 mintaqa. 400 m gacha — cho‘l mintaqasi, 400–1200 m — adirlar (dehqonchilik uchun eng qulay), 1200 m dan yuqori — tog‘lar.
A
AnvarAholi: O‘zbekiston Markaziy Osiyoda eng ko‘p aholili, hozir 37 milliondan ortiq; 1991-yilda taxminan 20 million edi.
Z
ZarinaZichlik — 1 km² ga to‘g‘ri keladigan aholi. Bizning mahalla: 6 000 kishi, 2 km² da. 6 000 : 2 = 3 000 kishi/km².
J
JasurMentor so‘radi: namoyishni qayerga qo‘yamiz? Zich joyda ko‘proq ko‘ruvchi bo‘ladi.
S
Sinf rahbariTarix: Shayboniylar 1501-yilda Samarqandni oldilar, u poytaxt bo‘ldi. 1533-yilda Ubaydullaxon poytaxtni Buxoroga ko‘chirdi, davlat Buxoro xonligi deb ataldi.
Siz
Poytaxt ko‘chishi ham tanlov: nimani yo‘qotib, nimani olish kerak. Biz ham shunday qaror qilamiz.
GeografiyaO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 9: Zichlik va poytaxt
Topshiriq: Mahallada 6 000 kishi 2 km² da yashasa, aholi zichligi qancha?
A
AnvarFaktlar: yalang elektroskop 24°, A 0°, B 9°, C 2°. A bilan B orasida bitta farq bor — oyna.
Z
ZarinaFolga qafas vazifasini bajaradi: ichida maydon yo‘q. Plyonka esa dielektrik — maydonni to‘smaydi, shuning uchun B da barglar 9° ochildi.
J
JasurBoshqa sabab bo‘lishi mumkinmi? Choklar A va B da bir xil folga bilan yopilgan, sim uchi ikkalasida halqa. Demak, chok ham, sim ham emas — qolgani oyna.
M
MalikaTuzatish: plyonka o‘rniga metall to‘r (C): 2° — deyarli nol, barglar ko‘rinadi. A eng yaxshi (0°), lekin barglarni ko‘rib bo‘lmaydi. C narxi soliq bilan 4 000 + 3 920 = 7 920, qoladi 10 000 − 7 920 = 2 080 so‘m.
Siz
Demak, B ning kamchiligi — dielektrik plyonka oyna, tuzatish — metall to‘r. Hisobotda qaysi kalit sababni ko‘rsatganini yozamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariFizika
🔒Qulf 10: Qaror: sabab va tuzatish
Topshiriq: Qaysi kalit B ning kamchiligi oynada ekanini ko‘rsatdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 13 yulduz
Jamoa hisoboti
Hisobot: B nega ishlamadi, C tuzatdi
Savol: nega plyonkali oynali B quticha elektroskopni himoya qilmadi? Taroq tashqarida 5 sm da: yalang elektroskop 24°, A (yopiq folga) 0°, B (plyonkali oyna) 9°, C (metall to‘rli oyna) 2°. A va B faqat oynasi bilan farq qiladi, demak sabab oyna: plyonka dielektrik, maydonni to‘smaydi; metall to‘r esa qafas kabi ishlaydi. Tuzatish: oynani to‘rga almashtirish (C), narxi soliq bilan 7 920 so‘m, byudjet 10 000 ichida. Keyingi qadam: choklarni ikki qavat lenta bilan yopish. Raqamlar — misol.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Byudjet 10 000 so‘m; narx soliq (QQS 12%) bilan hisoblanadi: 3 500 so‘mlik to‘r — 3 920.
Metall qafas ichida maydon yo‘q: zaryad faqat sirtda. Folga quticha “qafas” vazifasini bajaradi.
Uchli joyda zaryad to‘planib oqib ketadi — sim uchi halqa qilinadi.
Sinov natijasi (5 sm da): yalang elektroskop 24°, A 0°, B 9°, C 2°.
Yulduzli savollar
Metall qafas ichida elektr maydon qanday?
Soatda qo‘shni raqamlar orasidagi burchak qancha?
O‘ylab ko‘r: nega A va B ni solishtirish sababni topishga yordam berdi?