41
Nazorat ishi va tahlili
Darslik: 60-bet
MaqsadNazorat ishi tahlili: xatolarni turlarga ajratish; Avloniyning «Miqyosi nafs» parchasi.
Yangi so‘zlar
talaffuzga doir xato · pronunciation errorsheva xatosi · dialect erroruslubiy xato · stylistic errormiqyos · scale, measure
Tushuntirish
Nazorat ishi tahlilida avval xatolar to‘plab olinadi, so‘ng turlarga ajratiladi: talaffuzga doir (orfoepik), shevaga xos va uslubiy (so‘z qo‘llashdagi) xatolar. Har bir xato uchun to‘g‘ri variant yoziladi va yodlanadi. Tahlilga Avloniyning «Miqyosi nafs» parchasi ham berilgan: unda inson o‘z ishini vijdon bilan o‘lchab ko‘rishi kerakligi aytiladi; o‘ziga ravo ko‘rmagan narsani boshqaga ravo ko‘rmaydigan kishi nafs o‘lchovi bilan yashaydi. Parchadan asosiy fikrni yozma bayon qilish ham topshirilgan.
Namunalar
Xatolar jadvali: «kiz» (talaffuz) → qiz; sheva so‘zi → adabiy muqobili (lug‘atdan); «juda ko‘p kuchli» (uslub) → «juda kuchli».
Avloniy fikri: «O‘zingga ravo ko‘rmaganni boshqaga ham ravo ko‘rma» — nafs o‘lchovining mohiyati shu.
Sinfda faoliyat
Uch guruh: orfoepik, dialektal va uslubiy xatolar ro‘yxatini tuzadi, yechimini taqdimot qiladi.
Mashq
1
Xatolar qanday turlarga ajratiladi?
Talaffuzga doir, shevaga xos va uslubiy xatolar.
2
«Nafs o‘lchovi» nima deb tushuntirilgan?
O‘z ishini vijdon bilan o‘lchab ko‘rish, o‘ziga ravo ko‘rmaganni boshqaga ravo ko‘rmaslik.
3
Xatoni to‘g‘ri variant bilan yodlash nega foydali?
Chunki bir xil xato takrorlanmaydi va to‘g‘ri shakl xotirada qoladi.
4
«Fazl-u kamol», «nuqson», «me’yor» so‘zlariga sinonim yoki izoh toping.
Fazl-u kamol — bilim va yetuklik; nuqson — kamchilik; me’yor — o‘lchov, chegara.