🎯 Missiya: Maktab koridorining elektr sarfini qanday kamaytiramiz — 20 haftalik xarajat–foyda jadvaliga ko‘ra qaysi lampalarni va nechta olamiz?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariMaktab rahbariyati koridor chiroqlarining elektr sarfini kamaytirishni so‘radi. Jamoamiz «energiya tekshiruvi» o‘tkazib, yangi lampalar haqida qaror taklif qiladi.
A
AnvarFizika: A = I · U · t. U tok kuchi, kuchlanish va vaqtga to‘g‘ri proporsional. Birligi — joul: 1 J = 1 V · 1 A · 1 s.
M
Malika — ish tezligi: P = A : t = I · U. Birligi — vatt, 1 kW = 1000 W. Qurilmadagi yozuv (masalan, 2000 W) uning quvvatini ko‘rsatadi.
J
JasurEnergiya A = P · t. Amalda kVt·soat ishlatiladi: 1 kVt·soat = 1000 W · 3600 s = 3,6 MJ. Hisoblagich ikki ko‘rsatkich ayirmasini beradi.
Z
ZarinaKoridorda 6 ta eski lampa, har biri 60 W: 6 · 60 = 360 W = 0,36 kW. Kuniga 8 soat, haftada 5 kun — 40 soat.
A
AnvarEnergiya: 0,36 · 40 = 14,4 kVt·soat. Hisoblagich dushanba kuni 5 280 ko‘rsatgan, juma kechqurun 5 294: ayirma 14 — hisobimizga mos!
S
Sinf rahbari220 V tarmoq bilan tajriba qilish mumkin emas: biz faqat hisoblaymiz va hisoblagichdan o‘qiymiz. Lampalarni kattalar almashtiradi.
Fizika
🔒Qulf 1: Energiya tekshiruvi
Topshiriq: 0,36 kVt quvvatli yuklama 40 soat ishlasa, energiya qancha?
ZarinaOna tilidan nazorat tahlili: xatolar turlarga ajratiladi — talaffuzga doir, sheva va uslubiy xatolar. Har biriga to‘g‘ri shaklini yozib yodlaymiz.
A
AnvarAvloniyning «Miqyosi nafs» parchasi bo‘yicha asosiy fikrni yozma bayon qilish ham topshirilgan. Mazmunini bu yerga ko‘chirmaymiz.
M
MalikaEga bilan ot kesim orasida kesimlik qo‘shimchasi va bog‘lama bo‘lmasa, qo‘yiladi: «Maqsadimiz — energiyani tejash», «Ikki karra uch — olti».
J
JasurEga ko‘rsatish olmoshi bo‘lsa ham tire: «Bu — bizning laboratoriya». Kesim sifat bo‘lsa tire yo‘q: «Koridor yorug‘». «Akam ham o‘qituvchi»da «ham» bor, tire yo‘q.
Z
ZarinaRuscha: ikkinchi darajali bo‘laklar uch xil. Misol: «Новая лампа ярко освещает коридор».
MalikaLED lampalar uchun 80 000 so‘m ajratildi (misol). Bitta lampa 12 000 so‘m, n ta lampa: 12 000n ≤ 80 000.
A
AnvarKoridorni yoritish uchun kamida 6 ta kerak: n ≥ 6. Ikkala tengsizlik birga ni tashkil qiladi.
J
JasurBirinchisi: n ≤ 80 000 : 12 000 ≈ 6,67. Sistema yechimi — ikkalasining umumiy qismi: 6 ≤ n ≤ 6,67.
Z
ZarinaLampa butun bo‘lgani uchun n = 6. Kesma yozuvi: . Kvadrat qavs chetki nuqtani qo‘shadi, dumaloq qavs — yo‘q.
A
Anvar18 000 so‘mlik lampa bo‘lsa: 18 000n ≤ 80 000, n ≤ 4,44. Bu n ≥ 6 bilan umumiy qismga ega emas — sistema yechimsiz.
M
Malikan > 5 — nur (5; +∞); n < 7 — nur (−∞; 7).
Algebra
🔒Qulf 3: Lampalar soni
Topshiriq: 6 ≤ n ≤ 6,67 bo‘lsa, butun n qancha?
🔑 Kalit: n ≥ 6 va 12 000n ≤ 80 000 dan n = 6 chiqadi. 18 000 so‘mlik lampadan ko‘pi bilan 4 ta olinadi — yetmaydi.
Z
ZarinaIqtisod: iste’molchi huquqlari «Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida»gi qonun bilan himoyalanadi.
A
AnvarAsosiy huquqlar: tovar va ishlab chiqaruvchi haqida to‘liq, ishonchli axborot (narx, muddat, foydalanish qoidalari), xavfsiz tovar.
M
MalikaNuqsonli tovarni almashtirishni, bepul ta’mirlashni, narxni kamaytirishni yoki pulni qaytarishni talab qilish mumkin. Buning uchun xarid cheki kerak — saqlaymiz.
J
JasurBurchlar ham bor: tovar uchun o‘z vaqtida to‘lash, sifatli tovarni qaytarganda uni shikastlamay, yorlig‘i bilan qaytarish.
Z
ZarinaDo‘konda ikki lampa: 9 W li 12 000 so‘mlik — qutisida quvvat, ishlab chiqaruvchi, 1 yil kafolat yozilgan. 8 000 so‘mlikda bunday yozuv yo‘q.
A
AnvarShtrix-kod 13 raqamli, O‘zbekiston kodi — 478. QR-kod ko‘proq ma’lumot saqlaydi, noma’lum QR-kodni ochishdan oldin ehtiyot bo‘lamiz.
M
MalikaIII bob takrori: oila byudjeti daromad va xarajatni ko‘rsatadi, ortiqcha daromad jamg‘ariladi, real daromad narx o‘zgarishini hisobga oladi.
Iqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 4: Iste’molchi huquqlari
Topshiriq: Nuqsonli tovar chiqsa, iste’molchi nimani talab qila oladi?
🔑 Kalit: Iste’molchi to‘liq axborot va xavfsiz tovar olish huquqiga ega. 12 000 so‘mlik lampada quvvat va kafolat yozilgan, 8 000 so‘mligida yo‘q; chekni saqlaymiz.
Chorshanba
A
AnvarFor our presentation video we need music. Archaeologists have found flutes made about 40,000 years ago, so music is very old!
Z
ZarinaGenres: classical, pop, jazz, rap, hip hop, heavy metal, country / folk. Music can change our mood, reduce stress and help us study.
JasurMake + object + adjective: “This song makes me happy.” Or object + verb without to: “It makes me feel relaxed.” “Rap makes people dance.”
A
AnvarQuestion: “Which songs make you feel energetic?” For the video, a calm piece would make the audience feel relaxed.
Z
ZarinaFor home reading we have “Jane Eyre” by Charlotte Brontë (1816–1855), published in 1847 under the pen name Currer Bell. To summarise, we choose the main events.
Ingliz tili
🔒Qulf 5: How does music make you feel?
Topshiriq: Which sentence is correct?
Z
ZarinaKoridor uchun «Chiroqni o‘chir!» belgisini isonit usulida yasaymiz: rangli ip va qattiq asos (karton) yetarli.
A
AnvarDarslikka ko‘ra bu usulni XVII asrda ingliz to‘quvchilari yaratgan; manbalarda tarixi turlicha beriladi.
M
MalikaAvval nuqtalar chiziladi, teshish joylari belgilanadi. Asos tagiga yupqa ko‘pik qo‘yib, bigiz bilan teshiladi, ip uchlari orqada skotch bilan mahkamlanadi.
J
JasurBurchakni to‘ldirish: har tomon teng bo‘laklarga bo‘linadi, nuqtalar raqamlanadi, bir tomondagi nuqta ikkinchi tomondagi mos nuqta bilan ketma-ket ip bilan tutashtiriladi.
Z
ZarinaBigiz, igna o‘tkir: ularni hech kimga qaratmaymiz, ish tugagach qutiga sanab joylaymiz.
A
AnvarBelgi taxtasi trapetsiya: asoslari 30 va 18 sm, balandligi 10 sm. Yuzi S = (30 + 18) : 2 · 10 = 24 · 10 = 240 sm². 24 sm — o‘rta chiziq.
TexnologiyaGeometriya
🔒Qulf 6: Isonit va trapetsiya
Topshiriq: Asoslari 30 va 18 sm, balandligi 10 sm bo‘lgan trapetsiyaning yuzi qancha?
Z
ZarinaBiologiya: moddalar almashinuvi — hayotning asosiy belgisi. Tana oziq, suv, kislorod oladi va chiqindi chiqaradi.
A
AnvarHujayrada ikki jarayon: assimilyatsiya — oddiy moddalardan murakkabini sintez qilish (energiya sarflanadi), dissimilyatsiya — parchalanish (energiya ajraladi). Energiya da saqlanadi.
M
MalikaATF energiyasi mushak qisqarishi, nerv impulsi, harorat saqlash uchun sarflanadi. Oqsil ichakda aminokislotalargacha parchalanadi, glyukoza esa asosiy energiya manbai; ortig‘i jigar va mushakda glikogen bo‘ladi.
J
JasurAlmashtirib bo‘lmaydigan aminokislotalar faqat ovqatdan keladi. Chanqasak suv ichamiz, issiqda va mashqda ko‘proq.
AnvarEkvivalentlar qonuni: m₁ : m₂ = E₁ : E₂. Mg va O: 12 : 8 = 3 : 2, ya’ni 6 g Mg bilan 4 g O birikadi. Bu hisob daftarda.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo
🔒Qulf 7: Ikki uyga vazifa
Topshiriq: Alyuminiyning ekvivalent massasi qancha (Aᵣ = 27, valentlik 3)?
Payshanba
A
AnvarGeografiya: oziq-ovqat sanoati o‘simlik va chorva mahsulotlarini qayta ishlashdan paydo bo‘lgan. Joylashuvni xomashyo belgilaydi.
Z
ZarinaXomashyo tez buziladigan, chiqindisi ko‘p yoki uzoqqa tashishga chidamsiz bo‘lsa (sabzavot, meva, go‘sht, sharbat, konserva, shakar), korxona xomashyo yetishtiriladigan joyda quriladi.
M
MalikaUn tegirmonlari bug‘doy yetishtiriladigan joylarda va yirik shaharlarda. O‘simlik moyi asosan paxta tozalash zavodlarida ajratilgan chigitdan olinadi.
J
Jasur: bog‘liq korxonalar yaqin joylashsa, ular umumiy yo‘l, energiya va suv manbaidan foydalanadi — pul va yer tejaladi. Energiya tejash bizning missiyamizga yaqin!
A
AnvarKatta sanoat rayonlari — Angren–Olmaliq va Toshkent–Chirchiq. Ko‘p korxonali, lekin bog‘liq bo‘lmagan shahar — sanoat markazi; kichik shaharcha — sanoat punkti.
Geografiya
🔒Qulf 8: Oziq-ovqat sanoati
Topshiriq: Meva va sabzavot kabi tez buziladigan xomashyo uchun korxona qayerda quriladi?
Z
ZarinaAdabiyot: G‘afur G‘ulom 1903-yil 10-mayda Toshkentning Qo‘rg‘ontegi mahallasida tug‘ilgan.
A
AnvarU o‘qituvchilik kurslarini tugatib dars bergan, 1923-yildan bolalar uyida tarbiyachi bo‘lgan, gazeta va jurnallarda maqola va hajviy felyetonlar yozgan.
M
MalikaDastlabki she’riy to‘plamlari: «Dinamo» (1931) va «Tirik qo‘shiqlar» (1932). 1930–1935 yillarda «Ko‘kan», ballada «To‘y» va «Ikki vasiqa» yozilgan.
J
JasurU she’riyatda ham, nasrda ham muvaffaqiyat qozongan: nasr janri. «Sog‘inish» 1942-yilda yozilgan, «Vaqt» ham shu muallifniki. Mazmunini ko‘chirmaymiz.
Z
Zarina«Dinamo» 1931-yilda chiqdi: 1931 − 1903 = 28 yil farq.
Adabiyot
🔒Qulf 9: G‘afur G‘ulom
Topshiriq: «Dinamo» 1931-yilda, tug‘ilgan yil 1903. Yillar farqi qancha?
Juma
S
Sinf rahbariBugun tarixdan: Usmonlilar imperiyasi va Buxoro amirligining madaniy hayoti.
A
AnvarXVI asr boshida imperiya viloyat (eyolat) va tumanlarga (sanjoq) bo‘lingan. Sipohiylar — yer olgan otliqlar, yanicharlar — muntazam piyoda qo‘shin.
J
JasurSulton Salim I 1514-yilda Chaldiranda Shoh Ismoil Safaviyni yengdi, 1517-yilda Misrni oldi. Sulaymon I 1520–1566 yillarda hukm surdi: 1566 − 1520 = 46 yil.
Z
Zarina1683-yilda imperiya Vena yonida mag‘lub bo‘ldi, 1699-yildagi Karlovits sulhi Vengriya yerlarini yo‘qotishga olib keldi. Madaniyatda me’mor Sinan mashhur.
M
MalikaBuxoro amirligida tarixiy asarlar yozilgan, masalan «Gulshan ul-muluk». Muhammadniyoz Nishotiy «Husn-u Dil» majoziy dostonini 1778-yilda yozgan.
A
AnvarXattotlik va miniatura rivojlangan. Buxoro musiqa markazi edi: oltita maqomdan iborat Shashmaqom shakllanib, ustozdan shogirdga og‘zaki o‘tib kelgan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 10: Usmonlilar va Buxoro madaniyati
Topshiriq: Shashmaqom nechta maqomdan iborat?
S
Sinf rahbariHisobot topshirish vaqti. Bu safar qarorni xarajat–foyda jadvali bilan asoslaymiz: 20 hafta davomida har variant qancha turadi va nima beradi?
A
AnvarA: 6 ta 9 W li LED, 12 000 so‘mdan. B: 7 W li LED, 18 000 so‘mdan. C: 6 ta 8 000 so‘mlik lampa, qutisida yozuv yo‘q. D: eskilarni qoldirish.
J
JasurHisob oson bo‘lsin deb 1 kVt·soat = 1 000 so‘m deymiz (haqiqiy tarif emas). D: sotib olish 0; elektr 14,4 · 1 000 = 14 400 so‘m haftasiga, 20 haftada 288 000 so‘m.
MalikaB: 80 000 so‘mga ko‘pi bilan 4 ta lampa, bizga 6 ta kerak — jadvalga kirmaydi. C: 48 000 so‘m arzon, lekin quvvati va kafolati noma’lum: «elektr» ustunini to‘ldirib bo‘lmaydi, axborot olish huquqi buzilgan.
A
AnvarA uchun 72 000 : 12 240 ≈ 6 hafta ichida qoplanadi. Chek va kafolatni saqlaymiz.
Siz
A varianti: jadvalda eng katta sof foyda, 72 000 ≤ 80 000, chek va kafolat bilan.
FizikaIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 11: Yakuniy qaror
Topshiriq: Qaysi kalitlar A variantni tanlashga hal qiluvchi bo‘ldi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)FizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Koridor energiya tekshiruvi: 6 ta LED lampa
Savol: koridor elektr sarfini qanday kamaytiramiz? Ma’lumot: 6 · 60 W, haftasiga 40 soat — 14,4 kVt·soat (hisoblagich: 14). Hisob: 12 000n ≤ 80 000 va n ≥ 6 dan n = 6. Natija: 6 ta 9 W li LED 2,16 kVt·soat sarflaydi; 20 haftalik jadvalda (tarif misol uchun 1 000 so‘m) A ning xarajati 115 200, eskilariniki 288 000 so‘m, foyda 172 800 so‘m; qoplanish taxminan 6 hafta. Keyingi qadam: hisoblagichda tekshirish.
n ≥ 6 va 12 000n ≤ 80 000 dan n = 6 chiqadi. 18 000 so‘mlik lampadan ko‘pi bilan 4 ta olinadi — yetmaydi.
Iste’molchi to‘liq axborot va xavfsiz tovar olish huquqiga ega. 12 000 so‘mlik lampada quvvat va kafolat yozilgan, 8 000 so‘mligida yo‘q; chekni saqlaymiz.
Yulduzli savollar
1 kVt·soat necha MJ ga teng?
Qaysi yozuv 2 ≤ x ≤ 5 kesmasiga to‘g‘ri keladi?
O‘ylab ko‘r: eski lampalar kuniga 8 emas, 4 soat yonsa, haftalik sarf qancha bo‘ladi?