ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 18-hafta

Koridor energiya tekshiruvi: 6 ta LED lampa

🎯 Missiya: Maktab koridorining elektr sarfini qanday kamaytiramiz — 20 haftalik xarajat–foyda jadvaliga ko‘ra qaysi lampalarni va nechta olamiz?

Dushanba

Sinf rahbariMaktab rahbariyati koridor chiroqlarining elektr sarfini kamaytirishni so‘radi. Jamoamiz «energiya tekshiruvi» o‘tkazib, yangi lampalar haqida qaror taklif qiladi.
AnvarFizika: A = I · U · t. U tok kuchi, kuchlanish va vaqtga to‘g‘ri proporsional. Birligi — joul: 1 J = 1 V · 1 A · 1 s.
Malika — ish tezligi: P = A : t = I · U. Birligi — vatt, 1 kW = 1000 W. Qurilmadagi yozuv (masalan, 2000 W) uning quvvatini ko‘rsatadi.
JasurEnergiya A = P · t. Amalda kVt·soat ishlatiladi: 1 kVt·soat = 1000 W · 3600 s = 3,6 MJ. Hisoblagich ikki ko‘rsatkich ayirmasini beradi.
ZarinaKoridorda 6 ta eski lampa, har biri 60 W: 6 · 60 = 360 W = 0,36 kW. Kuniga 8 soat, haftada 5 kun — 40 soat.
AnvarEnergiya: 0,36 · 40 = 14,4 kVt·soat. Hisoblagich dushanba kuni 5 280 ko‘rsatgan, juma kechqurun 5 294: ayirma 14 — hisobimizga mos!
Sinf rahbari220 V tarmoq bilan tajriba qilish mumkin emas: biz faqat hisoblaymiz va hisoblagichdan o‘qiymiz. Lampalarni kattalar almashtiradi.
Fizika

Qulf 1: Energiya tekshiruvi

Topshiriq: 0,36 kVt quvvatli yuklama 40 soat ishlasa, energiya qancha?

🔑 Kalit: Koridorda 6 · 60 W = 360 W, haftasiga 40 soat: 0,36 · 40 = 14,4 kVt·soat (hisoblagich ayirmasi 14).

ZarinaOna tilidan nazorat tahlili: xatolar turlarga ajratiladi — talaffuzga doir, sheva va uslubiy xatolar. Har biriga to‘g‘ri shaklini yozib yodlaymiz.
AnvarAvloniyning «Miqyosi nafs» parchasi bo‘yicha asosiy fikrni yozma bayon qilish ham topshirilgan. Mazmunini bu yerga ko‘chirmaymiz.
MalikaEga bilan ot kesim orasida kesimlik qo‘shimchasi va bog‘lama bo‘lmasa, qo‘yiladi: «Maqsadimiz — energiyani tejash», «Ikki karra uch — olti».
JasurEga ko‘rsatish olmoshi bo‘lsa ham tire: «Bu — bizning laboratoriya». Kesim sifat bo‘lsa tire yo‘q: «Koridor yorug‘». «Akam ham o‘qituvchi»da «ham» bor, tire yo‘q.
ZarinaRuscha: ikkinchi darajali bo‘laklar uch xil. Misol: «Новая лампа ярко освещает коридор».
Anvar«Новая» — (какой?), «ярко» — (как?), «коридор» — (что?). Asos — «лампа освещает».
Ona tiliRus tili

Qulf 2: Tire va ikkinchi darajali bo‘laklar

Topshiriq: Qaysi gapda tire to‘g‘ri qo‘yilgan?

Seshanba

MalikaLED lampalar uchun 80 000 so‘m ajratildi (misol). Bitta lampa 12 000 so‘m, n ta lampa: 12 000n ≤ 80 000.
AnvarKoridorni yoritish uchun kamida 6 ta kerak: n ≥ 6. Ikkala tengsizlik birga ni tashkil qiladi.
JasurBirinchisi: n ≤ 80 000 : 12 000 ≈ 6,67. Sistema yechimi — ikkalasining umumiy qismi: 6 ≤ n ≤ 6,67.
ZarinaLampa butun bo‘lgani uchun n = 6. Kesma yozuvi: . Kvadrat qavs chetki nuqtani qo‘shadi, dumaloq qavs — yo‘q.
Anvar18 000 so‘mlik lampa bo‘lsa: 18 000n ≤ 80 000, n ≤ 4,44. Bu n ≥ 6 bilan umumiy qismga ega emas — sistema yechimsiz.
Malikan > 5 — nur (5; +∞); n < 7 — nur (−∞; 7).
Algebra

Qulf 3: Lampalar soni

Topshiriq: 6 ≤ n ≤ 6,67 bo‘lsa, butun n qancha?

🔑 Kalit: n ≥ 6 va 12 000n ≤ 80 000 dan n = 6 chiqadi. 18 000 so‘mlik lampadan ko‘pi bilan 4 ta olinadi — yetmaydi.

ZarinaIqtisod: iste’molchi huquqlari «Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida»gi qonun bilan himoyalanadi.
AnvarAsosiy huquqlar: tovar va ishlab chiqaruvchi haqida to‘liq, ishonchli axborot (narx, muddat, foydalanish qoidalari), xavfsiz tovar.
MalikaNuqsonli tovarni almashtirishni, bepul ta’mirlashni, narxni kamaytirishni yoki pulni qaytarishni talab qilish mumkin. Buning uchun xarid cheki kerak — saqlaymiz.
JasurBurchlar ham bor: tovar uchun o‘z vaqtida to‘lash, sifatli tovarni qaytarganda uni shikastlamay, yorlig‘i bilan qaytarish.
ZarinaDo‘konda ikki lampa: 9 W li 12 000 so‘mlik — qutisida quvvat, ishlab chiqaruvchi, 1 yil kafolat yozilgan. 8 000 so‘mlikda bunday yozuv yo‘q.
AnvarShtrix-kod 13 raqamli, O‘zbekiston kodi — 478. QR-kod ko‘proq ma’lumot saqlaydi, noma’lum QR-kodni ochishdan oldin ehtiyot bo‘lamiz.
MalikaIII bob takrori: oila byudjeti daromad va xarajatni ko‘rsatadi, ortiqcha daromad jamg‘ariladi, real daromad narx o‘zgarishini hisobga oladi.
Iqtisodiy bilim asoslari

Qulf 4: Iste’molchi huquqlari

Topshiriq: Nuqsonli tovar chiqsa, iste’molchi nimani talab qila oladi?

🔑 Kalit: Iste’molchi to‘liq axborot va xavfsiz tovar olish huquqiga ega. 12 000 so‘mlik lampada quvvat va kafolat yozilgan, 8 000 so‘mligida yo‘q; chekni saqlaymiz.

Chorshanba

AnvarFor our presentation video we need music. Archaeologists have found flutes made about 40,000 years ago, so music is very old!
ZarinaGenres: classical, pop, jazz, rap, hip hop, heavy metal, country / folk. Music can change our mood, reduce stress and help us study.
MalikaTo talk about feelings: feel + adjective. “I feel calm.” “She feels happy.”
JasurMake + object + adjective: “This song makes me happy.” Or object + verb without to: “It makes me feel relaxed.” “Rap makes people dance.”
AnvarQuestion: “Which songs make you feel energetic?” For the video, a calm piece would make the audience feel relaxed.
ZarinaFor home reading we have “Jane Eyre” by Charlotte Brontë (1816–1855), published in 1847 under the pen name Currer Bell. To summarise, we choose the main events.
Ingliz tili

Qulf 5: How does music make you feel?

Topshiriq: Which sentence is correct?

ZarinaKoridor uchun «Chiroqni o‘chir!» belgisini isonit usulida yasaymiz: rangli ip va qattiq asos (karton) yetarli.
AnvarDarslikka ko‘ra bu usulni XVII asrda ingliz to‘quvchilari yaratgan; manbalarda tarixi turlicha beriladi.
MalikaAvval nuqtalar chiziladi, teshish joylari belgilanadi. Asos tagiga yupqa ko‘pik qo‘yib, bigiz bilan teshiladi, ip uchlari orqada skotch bilan mahkamlanadi.
JasurBurchakni to‘ldirish: har tomon teng bo‘laklarga bo‘linadi, nuqtalar raqamlanadi, bir tomondagi nuqta ikkinchi tomondagi mos nuqta bilan ketma-ket ip bilan tutashtiriladi.
ZarinaBigiz, igna o‘tkir: ularni hech kimga qaratmaymiz, ish tugagach qutiga sanab joylaymiz.
AnvarBelgi taxtasi trapetsiya: asoslari 30 va 18 sm, balandligi 10 sm. Yuzi S = (30 + 18) : 2 · 10 = 24 · 10 = 240 sm². 24 sm — o‘rta chiziq.
TexnologiyaGeometriya

Qulf 6: Isonit va trapetsiya

Topshiriq: Asoslari 30 va 18 sm, balandligi 10 sm bo‘lgan trapetsiyaning yuzi qancha?

ZarinaBiologiya: moddalar almashinuvi — hayotning asosiy belgisi. Tana oziq, suv, kislorod oladi va chiqindi chiqaradi.
AnvarHujayrada ikki jarayon: assimilyatsiya — oddiy moddalardan murakkabini sintez qilish (energiya sarflanadi), dissimilyatsiya — parchalanish (energiya ajraladi). Energiya da saqlanadi.
MalikaATF energiyasi mushak qisqarishi, nerv impulsi, harorat saqlash uchun sarflanadi. Oqsil ichakda aminokislotalargacha parchalanadi, glyukoza esa asosiy energiya manbai; ortig‘i jigar va mushakda glikogen bo‘ladi.
JasurAlmashtirib bo‘lmaydigan aminokislotalar faqat ovqatdan keladi. Chanqasak suv ichamiz, issiqda va mashqda ko‘proq.
ZarinaKimyodan: — 1 mol vodorod atomi (1 g) bilan birikadigan miqdor. E(O) = 16 : 2 = 8 g/mol, E(Mg) = 24 : 2 = 12, E(Al) = 27 : 3 = 9.
AnvarEkvivalentlar qonuni: m₁ : m₂ = E₁ : E₂. Mg va O: 12 : 8 = 3 : 2, ya’ni 6 g Mg bilan 4 g O birikadi. Bu hisob daftarda.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo

Qulf 7: Ikki uyga vazifa

Topshiriq: Alyuminiyning ekvivalent massasi qancha (Aᵣ = 27, valentlik 3)?

Payshanba

AnvarGeografiya: oziq-ovqat sanoati o‘simlik va chorva mahsulotlarini qayta ishlashdan paydo bo‘lgan. Joylashuvni xomashyo belgilaydi.
ZarinaXomashyo tez buziladigan, chiqindisi ko‘p yoki uzoqqa tashishga chidamsiz bo‘lsa (sabzavot, meva, go‘sht, sharbat, konserva, shakar), korxona xomashyo yetishtiriladigan joyda quriladi.
MalikaUn tegirmonlari bug‘doy yetishtiriladigan joylarda va yirik shaharlarda. O‘simlik moyi asosan paxta tozalash zavodlarida ajratilgan chigitdan olinadi.
Jasur: bog‘liq korxonalar yaqin joylashsa, ular umumiy yo‘l, energiya va suv manbaidan foydalanadi — pul va yer tejaladi. Energiya tejash bizning missiyamizga yaqin!
AnvarKatta sanoat rayonlari — Angren–Olmaliq va Toshkent–Chirchiq. Ko‘p korxonali, lekin bog‘liq bo‘lmagan shahar — sanoat markazi; kichik shaharcha — sanoat punkti.
Geografiya

Qulf 8: Oziq-ovqat sanoati

Topshiriq: Meva va sabzavot kabi tez buziladigan xomashyo uchun korxona qayerda quriladi?

ZarinaAdabiyot: G‘afur G‘ulom 1903-yil 10-mayda Toshkentning Qo‘rg‘ontegi mahallasida tug‘ilgan.
AnvarU o‘qituvchilik kurslarini tugatib dars bergan, 1923-yildan bolalar uyida tarbiyachi bo‘lgan, gazeta va jurnallarda maqola va hajviy felyetonlar yozgan.
MalikaDastlabki she’riy to‘plamlari: «Dinamo» (1931) va «Tirik qo‘shiqlar» (1932). 1930–1935 yillarda «Ko‘kan», ballada «To‘y» va «Ikki vasiqa» yozilgan.
JasurU she’riyatda ham, nasrda ham muvaffaqiyat qozongan: nasr janri. «Sog‘inish» 1942-yilda yozilgan, «Vaqt» ham shu muallifniki. Mazmunini ko‘chirmaymiz.
Zarina«Dinamo» 1931-yilda chiqdi: 1931 − 1903 = 28 yil farq.
Adabiyot

Qulf 9: G‘afur G‘ulom

Topshiriq: «Dinamo» 1931-yilda, tug‘ilgan yil 1903. Yillar farqi qancha?

Juma

Sinf rahbariBugun tarixdan: Usmonlilar imperiyasi va Buxoro amirligining madaniy hayoti.
AnvarXVI asr boshida imperiya viloyat (eyolat) va tumanlarga (sanjoq) bo‘lingan. Sipohiylar — yer olgan otliqlar, yanicharlar — muntazam piyoda qo‘shin.
JasurSulton Salim I 1514-yilda Chaldiranda Shoh Ismoil Safaviyni yengdi, 1517-yilda Misrni oldi. Sulaymon I 1520–1566 yillarda hukm surdi: 1566 − 1520 = 46 yil.
Zarina1683-yilda imperiya Vena yonida mag‘lub bo‘ldi, 1699-yildagi Karlovits sulhi Vengriya yerlarini yo‘qotishga olib keldi. Madaniyatda me’mor Sinan mashhur.
MalikaBuxoro amirligida tarixiy asarlar yozilgan, masalan «Gulshan ul-muluk». Muhammadniyoz Nishotiy «Husn-u Dil» majoziy dostonini 1778-yilda yozgan.
AnvarXattotlik va miniatura rivojlangan. Buxoro musiqa markazi edi: oltita maqomdan iborat Shashmaqom shakllanib, ustozdan shogirdga og‘zaki o‘tib kelgan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 10: Usmonlilar va Buxoro madaniyati

Topshiriq: Shashmaqom nechta maqomdan iborat?

Sinf rahbariHisobot topshirish vaqti. Bu safar qarorni xarajat–foyda jadvali bilan asoslaymiz: 20 hafta davomida har variant qancha turadi va nima beradi?
AnvarA: 6 ta 9 W li LED, 12 000 so‘mdan. B: 7 W li LED, 18 000 so‘mdan. C: 6 ta 8 000 so‘mlik lampa, qutisida yozuv yo‘q. D: eskilarni qoldirish.
JasurHisob oson bo‘lsin deb 1 kVt·soat = 1 000 so‘m deymiz (haqiqiy tarif emas). D: sotib olish 0; elektr 14,4 · 1 000 = 14 400 so‘m haftasiga, 20 haftada 288 000 so‘m.
ZarinaA: sotib olish 6 · 12 000 = 72 000; elektr 2,16 · 1 000 = 2 160 haftasiga, 20 haftada 43 200. Jami xarajat 72 000 + 43 200 = 115 200 so‘m. Foyda: 288 000 − 115 200 = 172 800 so‘m.
MalikaB: 80 000 so‘mga ko‘pi bilan 4 ta lampa, bizga 6 ta kerak — jadvalga kirmaydi. C: 48 000 so‘m arzon, lekin quvvati va kafolati noma’lum: «elektr» ustunini to‘ldirib bo‘lmaydi, axborot olish huquqi buzilgan.
AnvarA uchun 72 000 : 12 240 ≈ 6 hafta ichida qoplanadi. Chek va kafolatni saqlaymiz.
A varianti: jadvalda eng katta sof foyda, 72 000 ≤ 80 000, chek va kafolat bilan.
FizikaIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 11: Yakuniy qaror

Topshiriq: Qaysi kalitlar A variantni tanlashga hal qiluvchi bo‘ldi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 14 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)FizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Koridor energiya tekshiruvi: 6 ta LED lampa

Savol: koridor elektr sarfini qanday kamaytiramiz? Ma’lumot: 6 · 60 W, haftasiga 40 soat — 14,4 kVt·soat (hisoblagich: 14). Hisob: 12 000n ≤ 80 000 va n ≥ 6 dan n = 6. Natija: 6 ta 9 W li LED 2,16 kVt·soat sarflaydi; 20 haftalik jadvalda (tarif misol uchun 1 000 so‘m) A ning xarajati 115 200, eskilariniki 288 000 so‘m, foyda 172 800 so‘m; qoplanish taxminan 6 hafta. Keyingi qadam: hisoblagichda tekshirish.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Koridorda 6 · 60 W = 360 W, haftasiga 40 soat: 0,36 · 40 = 14,4 kVt·soat (hisoblagich ayirmasi 14).
  2. n ≥ 6 va 12 000n ≤ 80 000 dan n = 6 chiqadi. 18 000 so‘mlik lampadan ko‘pi bilan 4 ta olinadi — yetmaydi.
  3. Iste’molchi to‘liq axborot va xavfsiz tovar olish huquqiga ega. 12 000 so‘mlik lampada quvvat va kafolat yozilgan, 8 000 so‘mligida yo‘q; chekni saqlaymiz.

Yulduzli savollar

  1. 1 kVt·soat necha MJ ga teng?

  2. Qaysi yozuv 2 ≤ x ≤ 5 kesmasiga to‘g‘ri keladi?

  3. O‘ylab ko‘r: eski lampalar kuniga 8 emas, 4 soat yonsa, haftalik sarf qancha bo‘ladi?

Hikoyadagi darslar