🎯 Missiya: 9-sinf tugamoqda: yozda «Belanchak» nima qiladi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
M
MalikaDushanba. Bu — 9-sinfning oxirgi haftasi. Jasur ikkinchi haftada ham kesishni qolip bilan bajardi, burchaklar 2° dan kam og‘di. Bugun yilni sarhisob qilishni boshlaymiz, juma kuni yozgi reja haqida qaror qabul qilamiz.
Z
ZarinaOna tili: ko‘chirma gap — kimningdir so‘zi aynan keltiriladi, muallif gapi kim aytganini bildiradi. Muallif gapi oldin kelsa, ikki nuqta: Jasur dedi: «Qolip tayyor». Keyin kelsa, vergul va tire: «Qolip tayyor», – dedi Jasur. So‘roq bo‘lsa, belgi saqlanadi: «Qolip tayyormi?» – dedi Jasur. O‘rtada: «Qolip, – dedi Jasur, – tayyor».
A
AnvarO‘zlashtirma gapda so‘z o‘z nuqtai nazarimizdan aytiladi, qo‘shtirnoqsiz: Jasur qolip tayyor ekanini aytdi. Matn ustida ishlash: mavzu (nima haqida), g‘oya (asosiy fikr), reja (har qism — bitta kichik fikr), so‘ng gaplar tahlili.
J
JasurAlgebra takrori: y = ax² + bx + c — parabola, cho‘qqisi x₀ = −b : (2a); a > 0 bo‘lsa yuqoriga ochiladi. sin²α + cos²α = 1. Arifmetik progressiya: aₙ = a₁ + (n − 1)d, Sₙ = (a₁ + aₙ) · n : 2. Geometrik: bₙ = b₁qⁿ⁻¹; |q| < 1 bo‘lsa, S = b₁ : (1 − q).
M
MalikaEhtimollik P(A) = m : n, 0 ≤ P(A) ≤ 1. Statistikada o‘rtacha, moda, mediana, kenglik, dispersiya D va σ = √D. Misol: kutilgan haftalik foyda 33 750 + 0,7 · 18 000 = 46 350 so‘m; 10 hafta uchun S₁₀ = (46 350 + 46 350) · 10 : 2 = 463 500.
🔑 Kalit: Kutilgan haftalik foyda 1B + 3H uchun 33 750 + 0,7 · 18 000 = 46 350 so‘m (10 belanchakdan 7 tasi sotilgan).
Seshanba
J
JasurInformatika, amaliyot: dastur voqealarga javob beradi. Kiritish maydonida Entry.get() matnni satr sifatida qaytaradi. Harf kiritilsa, int("abc") ValueError beradi, shuning uchun avval a.isdigit() bilan tekshiramiz. Natijaga qarab yozuv config(text=…) bilan yangilanadi: yig‘indi yoki «Son kiriting».
A
AnvarHisob dasturimiz uchun: 11250 — raqamlar, tekshiruvdan o‘tadi; «11 250» bo‘shliq bilan o‘tmaydi. O‘quv dasturida haqiqiy shaxsiy ma’lumot (parol, manzil, telefon) so‘ralmaydi. Yakuniy test: mantiq, algoritm turlari (chiziqli, tarmoqlanuvchi, takrorlanuvchi), Python (// va %), shart, sikl, funksiya, modullar, tkinter.
Z
ZarinaIngliz tili: ingliz tili dunyo tili: ona tili sifatida xitoy tilida ko‘proq odam gapiradi, lekin chet tili sifatida juda ko‘p kishi o‘rganadi. Ilm-fan, aviatsiya, savdo, turizm, diplomatiya, IT va xalqaro tashkilotlarda ishlatiladi. I am learning English because I want to work in tourism. I study English to understand songs. I practise speaking so that I can travel.
M
MalikaKelajakdagi ehtiyoj: I will need English because most training materials are in English. Qanday yaxshilaymiz: radio va podkast tinglash, yangilik va kitob o‘qish, do‘st bilan gaplashish, kundalik yuritish, subtitr bilan film ko‘rish. Qancha ko‘p ishlatsak, shuncha tez o‘rganamiz.
A
Anvar9-bo‘lim: I saw him leave (butun harakatni ko‘rdim); I saw him leaving (jarayonda ko‘rdim). It takes me ten minutes to wash the dishes. Majhul nisbat: The room is cleaned every day. The letter was written yesterday. Samarkand has been added to the World Heritage List. A new terminal is being built.
InformatikaIngliz tili
🔒Qulf 2: Ilova, so‘zlar va bir dunyo
Topshiriq: «I saw him ... .» Agar jarayonni ko‘rgan bo‘lsam?
Chorshanba
A
AnvarTexnologiya: kasbiy reja referat sifatida: ishlar ketma-ketligi; o‘zaro bog‘liqligi; muddatlar; bosqichlar bo‘yicha bayon; xulosalar; manbalar; taqdimot. Professiogramma — kasb tavsifi: nomi, iqtisodiyotdagi ahamiyati, mehnat turi (qo‘l, mexanizatsiyalashgan, avtomatlashgan), mahsuloti, bilim va ko‘nikmalar, ish joyi, shaxsiy sifatlarga talablar, o‘qish yo‘llari.
M
MalikaBiz duradgor kasbi professiogrammasini yozdik: mehnat turi — qo‘l va mexanizatsiyalashgan; mahsuloti — buyum; talablar — aniqlik, sabr, xavfsizlik qoidalariga rioya. Turdosh kasblar: bo‘yoqchi, mebel ustasi, 3D-modellovchi.
J
JasurIqtisod, takrorlash: umumiy xarajat TC = FC + VC, tushum TR = p · q, foyda P = TR − TC, samaradorlik R = P : TC · 100%. Belanchak: tushum 60 000, xarajat 42 000, foyda 18 000, R = 18 000 : 42 000 · 100% ≈ 42,9%. Ushlagich: 11 250 : 24 000 · 100% = 46,875%.
Z
ZarinaByudjet daromadi soliqlardan tushadi: to‘g‘ri (daromad, foyda, mol-mulk, yer) va egri (aksiz, QQS 12%). Foiz: oddiy I = P · r · t, murakkab P(1 + r)ⁿ. Inflyatsiya = (CPI₁ − CPI₀) : CPI₀ · 100%: CPI 100 dan 108 ga o‘ssa, 8%.
A
AnvarHuquq, yakuniy takrorlash: Konstitutsiya — davlatning Asosiy qonuni (2023-yilgi tahriri); boshqa qonunlar unga zid bo‘lmasligi kerak. Davlat suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy; hokimiyat qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tarmoqlariga bo‘lingan. Prezident davlat boshlig‘i, Oliy Majlis ikki palatali, Vazirlar Mahkamasi ijroni boshqaradi, sudlar mustaqil, mahalla o‘zini o‘zi boshqaradi.
M
MalikaHuquqlar burchlar bilan birga keladi: biz ham qoida, tilxat, xavfsizlik yorlig‘i va yozuvlar bilan o‘z burchimizni bajaramiz.
TexnologiyaIqtisodiy bilim asoslariKonstitutsiyaviy huquq asoslari
ZarinaBiologiya: biotexnologiya — tirik hujayralar yordamida odamga kerakli mahsulot olish texnologiyasi. Non, qatiq, pishloq uzoq vaqtdan beri achitqi va bakteriyalarga asoslangan; sanoatda tanlangan shtammlar vitaminlar (B₂, B₁₂), antibiotiklar, fermentlar, lizin beradi, sulfid bakteriyalar rudadan mis ajratishga yordam beradi.
A
AnvarGen muhandisligi: restriktaza DNKni tanlangan joyda kesadi, ligaza uni plazmidga (vektorga) ulaydi; hosil bo‘lgan rekombinant DNK bakteriya yoki achitqi hujayrasiga kiritiladi, u odam oqsilini ishlab chiqaradi. Darslikka ko‘ra, o‘zbek olimlari paxta seleksiyasida yovvoyi g‘o‘za geni bilan vilt kasalligiga chidamli «Toshkent» navlarini yaratgan; qorabayir — O‘zbekistonning ot zoti.
J
JasurFizika: Galiley (1564–1642) tajribaga tayandi, Nyuton (1643–1727) mexanika va butun olam tortishish qonunini yaratdi — olamning mexanik manzarasi. XIX asrda Faradey elektromagnit maydon g‘oyasini kiritdi, Maksvell yorug‘lik elektromagnit to‘lqin ekanini ko‘rsatdi: materiya modda va maydon shaklida mavjud. Kvant g‘oyalari korpuskulyar-to‘lqin dualizmini keltirdi.
M
MalikaTexnika: tosh qurollardan mis, bronza, temirga; keyin bug‘ mashinasi (XVIII asr oxiri), telegraf, ichki yonuv dvigateli, telefon, radio. XX asr: elektr energetika, aviatsiya, yadro texnologiyasi, elektronika, kompyuter, lazer, kosmik parvoz. Ulug‘bek rasadxonasida 1018 yulduzli katalog tuzilgan; O‘zbekiston Fanlar akademiyasi 1943-yilda tashkil topgan.
Z
ZarinaKimyo: reaksiya tezligi haroratga bog‘liq: har 10 °C isitishda tezlik γ marta oshadi. γ = 2 bo‘lsa, 20 °C dan 60 °C gacha tezlik 2⁴ = 16 marta oshadi. 2NO + O₂ → 2NO₂ da O₂ konsentratsiyasi ikki marta oshsa, tezlik 2 marta; NO ikki marta oshsa, 2² = 4 marta oshadi. Katalizator tezlashtiradi va sarflanmaydi.
J
JasurQaytar reaksiyada muvozanat o‘rnatiladi: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ da bosim oshirilsa, muvozanat ammiak tomonga siljiydi (4 ta molekuladan 2 ta).
Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaKimyo
🔒Qulf 4: Biotexnologiya, fizika va tezlik
Topshiriq: γ = 2, 20 °C dan 60 °C gacha tezlik necha marta oshadi?
Payshanba
A
AnvarGeografiya: Braziliya — Janubiy Amerikadagi eng katta davlat: maydoni taxminan 8,5 mln km² (dunyoda 5-o‘rin), aholisi taxminan 212 mln, poytaxti Brazilia. Chili va Ekvadordan tashqari barcha Janubiy Amerika davlatlari bilan chegaradosh. Prezidentlik respublikasi va federatsiya: 26 shtat va Federal okrug. Amazonka — dunyoda suvga eng boy daryo.
Z
ZarinaUmumlashtiruvchi takror: davlatni tavsiflash rejasi doim bir xil: iqtisodiy-geografik o‘rni, davlat tuzumi, tabiiy sharoit va resurslar, aholi, xo‘jalik. Boy resurs o‘z-o‘zidan boylik keltirmaydi: texnologiya va malakali odamlar hal qiladi. Bu jamoamizga ham mos keladi.
J
JasurGeometriya takrori: o‘xshash shakllarda uzunliklar k marta, yuzlar k² marta o‘zgaradi: belgini 2 marta kattalashtirsak, yuzi va bo‘yoq sarfi 4 marta ortadi. Sinuslar teoremasi a : sin A = 2R, kosinuslar teoremasi c² = a² + b² − 2ab · cos C, yuz S = ½ab · sin C. Muntazam olti burchak, a = 6: R = a : (2 sin 30°) = 6 : (2 · 0,5) = 6.
M
MalikaDoira yuzi S = πR², aylana C = 2πR, yoy uzunligi l = πRn : 180. Testda avval chizma chizamiz, formulani tanlaymiz, natijani tekshiramiz: katet gipotenuzadan, balandlik esa katetdan qisqa bo‘lishi kerak.
A
AnvarJahon tarixi: tanqidiy realizm hayotni haqqoniy tasvirlab, jamiyat kamchiliklarini tanqid qildi: Dostoyevskiy (1821–1881), Tolstoy (1828–1910), Chexov (1860–1904); Mopassan; Mark Tven, Dreyzer, Jek London; Genrix Mann; Romen Rolan; Bernard Shou. Naturalizm — Emil Zolya, «Rugon-Makkarlar» turkumi (20 roman). Dekadentlik — og‘ir kayfiyat; simvolizm — g‘oyani ramz orqali ifodalash.
Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaJahon tarixi
🔒Qulf 5: Braziliya, o‘xshashlik, oqimlar
Topshiriq: a = 6 bo‘lgan muntazam oltiburchakda R = ?
🔑 Kalit: Davlatni tavsiflash rejasi: o‘rni, tuzum, resurs, aholi, xo‘jalik; resurs emas, texnologiya va malakali odam hal qiladi.
A
AnvarO‘zbekiston tarixi, 1850–1920 xulosasi, darslikka ko‘ra: uch xonlik o‘rtasidagi urushlar va tarqoqlik bosib olish uchun qulay zamin yaratgan; tarixchilar imperiyaning harbiy-texnik ustunligi va geosiyosiy raqobatni ham qo‘shadi. 1865-yilda Toshkent olindi, 1867-yilda Turkiston general-gubernatorligi tuzildi, 1868-yilda Buxoro amirligi va 1873-yilda Xiva xonligi protektorat bo‘ldi, 1876-yilda Qo‘qon xonligi tugatildi.
Z
ZarinaAtamalar: mustamlaka — boshqa davlat boshqaradigan hudud; protektorat — davlat ichki boshqaruvni saqlaydi, lekin tashqaridan nazorat qilinadi; jadidchilik — yangilanish va ma’rifat harakati; milliy-ozodlik harakati. Biz sana va atamalarni o‘rganamiz, baho bermaymiz.
M
MalikaAdabiyot: O‘ljas Sulaymonov 1936-yil 18-mayda Almatida tug‘ilgan; geologiya fakultetini tugatgan, Moskvada Gorkiy nomidagi Adabiyot institutida o‘qigan, 1995–2001-yillarda Qozog‘istonning Italiya, Gresiya va Maltadagi elchisi bo‘lgan. Rus tilida yozadi; birinchi kitobi «Argumaklar» 1961-yilda chiqqan.
J
Jasur«Arg‘umoq», «Mambet qahramon qatldan oldin aytgan so‘z» va «Tungi tashbehlar» she’rlarini darslikda o‘qiymiz; ularni bu yerda keltirmaymiz yoki qayta aytmaymiz. Savollar: she’rning mavzusi nima, qofiyadosh so‘zlar qaysilar, ko‘chma ma’noli so‘zlar nimani bildiradi, o‘qiganda qanday his paydo bo‘ladi.
Z
ZarinaRus tili, loyiha: Nobel mukofoti shved kimyogari Alfred Nobel (1833–1896) vasiyatnomasi bilan ta’sis etilgan, birinchi marta 1901-yilda berilgan: fizika, kimyo, fiziologiya yoki tibbiyot, adabiyot va tinchlik sohalarida; 1969-yildan iqtisod fanlari bo‘yicha ham. Tantana har yili 10-dekabrda. Bosqichlar: laureat tanlash, ishonchli manbadan fakt yig‘ish, 6–8 gap yozish, taqdim etish.
A
AnvarKonstruksiyalar: «который» — «Мини, который мы сдали, понравился детям». «Чем…, тем…» — «Чем точнее мы измеряем, тем меньше брака». Sabab: «Мы вели записи, потому что ошибки легко не заметить».
O‘zbekiston tarixiAdabiyotRus tili
🔒Qulf 6: Xulosa, Sulaymonov va Nobel
Topshiriq: Nobel mukofoti birinchi marta qaysi yilda berilgan?
Juma
M
MalikaJuma. Nimani o‘rgandik: 1) avval o‘lchaymiz, keyin qaror (6 minidan 2 tasi og‘di: sababni ko‘z emas, o‘lchov topdi); 2) aybdor emas, sababni topamiz (qolip); 3) hisob ikki joyda (qog‘oz va dastur); 4) faqat bajara olishimizni va’da qilamiz (4 haftalik sinov). Boshqacha qilgan bo‘lardik: qolipni birinchi minidan boshlab yasagan, soliq haqida kattalardan ertaroq so‘ragan bo‘lardik.
B
BoboYozda maktab yo‘q, lekin mening haftasiga 7 soatim va jamoaning 3 soati o‘zgarmaydi: 10 soat. Iyulda ikki hafta oilam bilan dam olaman — o‘sha haftalarda ishlab chiqarish to‘xtaydi. Iyun–avgust 13 hafta, 11 hafta ishlaymiz.
J
JasurA: haftada 1B + 3H, 11 hafta: 9,5 soat ≤ 10; kutilgan foyda 46 350 · 11 = 509 850 so‘m. B: haftada 2B + 3H: 12 soat > 10, va ikkita belanchak sotilishiga dalil yo‘q: 8 haftaning birortasida ham 1 tadan ko‘p sotilmagan, javonda esa 2–3 ta turgan. C: yozda dam: foyda 0, do‘kon bilan aloqa uziladi.
Z
Zarina10 ta belanchakdan 7 tasi sotilgan (W = 0,7) — kam sinov; ikkinchi belanchak sotilishi noma’lum, 42 000 so‘m qotib qolishi mumkin. A ning xavfi kichik va u ma’lumotga tayanadi.
A
AnvarYozda A ni bajarsak, Jasur kesadi; bobo ikki hafta yo‘q bo‘lsa ham hunar jamoada qoladi. Sentabrda yangi yil, yangi reja: yozda yana 11 belanchak qo‘shiladi, ma’lumot 10 ta emas, 21 ta bo‘ladi.
Siz
Men A ni taklif qilaman: 9,5 ≤ 10 soat sig‘adi, kutilgan foyda 509 850, ma’lumotga tayanadi va do‘kon bilan aloqa uzilmaydi. B chegaradan oshadi, C foydani nolga tushiradi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaKonstitutsiyaviy huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 10 yulduz
Jamoa hisoboti
Qaror: yozda 1B + 3H, 11 hafta
Muammo: yil yakuni va yozgi reja. O‘rganganlar: avval o‘lcha, sababni top, hisobni ikki joyda yurit, faqat bajara olganingni va’da qil. Ma’lumot: 10 belanchakdan 7 tasi sotilgan, haftasiga 10 soat, bobo iyulda 2 hafta dam oladi. Qaror: A, haftada 1B + 3H, 11 hafta, kutilgan foyda 509 850 so‘m. Keyingi qadam: sentabrda yangi ma’lumot bilan qayta ko‘rib chiqish.
— 9-B jamoa
Topilgan kalitlar
Kutilgan haftalik foyda 1B + 3H uchun 33 750 + 0,7 · 18 000 = 46 350 so‘m (10 belanchakdan 7 tasi sotilgan).