ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi9-sinf · 35-hafta

Yil yakuni va yoz rejasi

🎯 Missiya: 9-sinf tugamoqda: yozda «Belanchak» nima qiladi?

Dushanba

MalikaDushanba. Bu — 9-sinfning oxirgi haftasi. Jasur ikkinchi haftada ham kesishni qolip bilan bajardi, burchaklar 2° dan kam og‘di. Bugun yilni sarhisob qilishni boshlaymiz, juma kuni yozgi reja haqida qaror qabul qilamiz.
ZarinaOna tili: ko‘chirma gap — kimningdir so‘zi aynan keltiriladi, muallif gapi kim aytganini bildiradi. Muallif gapi oldin kelsa, ikki nuqta: Jasur dedi: «Qolip tayyor». Keyin kelsa, vergul va tire: «Qolip tayyor», – dedi Jasur. So‘roq bo‘lsa, belgi saqlanadi: «Qolip tayyormi?» – dedi Jasur. O‘rtada: «Qolip, – dedi Jasur, – tayyor».
AnvarO‘zlashtirma gapda so‘z o‘z nuqtai nazarimizdan aytiladi, qo‘shtirnoqsiz: Jasur qolip tayyor ekanini aytdi. Matn ustida ishlash: mavzu (nima haqida), g‘oya (asosiy fikr), reja (har qism — bitta kichik fikr), so‘ng gaplar tahlili.
JasurAlgebra takrori: y = ax² + bx + c — parabola, cho‘qqisi x₀ = −b : (2a); a > 0 bo‘lsa yuqoriga ochiladi. sin²α + cos²α = 1. Arifmetik progressiya: aₙ = a₁ + (n − 1)d, Sₙ = (a₁ + aₙ) · n : 2. Geometrik: bₙ = b₁qⁿ⁻¹; |q| < 1 bo‘lsa, S = b₁ : (1 − q).
MalikaEhtimollik P(A) = m : n, 0 ≤ P(A) ≤ 1. Statistikada o‘rtacha, moda, mediana, kenglik, dispersiya D va σ = √D. Misol: kutilgan haftalik foyda 33 750 + 0,7 · 18 000 = 46 350 so‘m; 10 hafta uchun S₁₀ = (46 350 + 46 350) · 10 : 2 = 463 500.
Ona tiliAlgebra

Qulf 1: Ko‘chirma gap va algebra takrori

Topshiriq: Parabola y = x² − 6x + 5: cho‘qqisi x₀ = ?

🔑 Kalit: Kutilgan haftalik foyda 1B + 3H uchun 33 750 + 0,7 · 18 000 = 46 350 so‘m (10 belanchakdan 7 tasi sotilgan).

Seshanba

JasurInformatika, amaliyot: dastur voqealarga javob beradi. Kiritish maydonida Entry.get() matnni satr sifatida qaytaradi. Harf kiritilsa, int("abc") ValueError beradi, shuning uchun avval a.isdigit() bilan tekshiramiz. Natijaga qarab yozuv config(text=…) bilan yangilanadi: yig‘indi yoki «Son kiriting».
AnvarHisob dasturimiz uchun: 11250 — raqamlar, tekshiruvdan o‘tadi; «11 250» bo‘shliq bilan o‘tmaydi. O‘quv dasturida haqiqiy shaxsiy ma’lumot (parol, manzil, telefon) so‘ralmaydi. Yakuniy test: mantiq, algoritm turlari (chiziqli, tarmoqlanuvchi, takrorlanuvchi), Python (// va %), shart, sikl, funksiya, modullar, tkinter.
ZarinaIngliz tili: ingliz tili dunyo tili: ona tili sifatida xitoy tilida ko‘proq odam gapiradi, lekin chet tili sifatida juda ko‘p kishi o‘rganadi. Ilm-fan, aviatsiya, savdo, turizm, diplomatiya, IT va xalqaro tashkilotlarda ishlatiladi. I am learning English because I want to work in tourism. I study English to understand songs. I practise speaking so that I can travel.
MalikaKelajakdagi ehtiyoj: I will need English because most training materials are in English. Qanday yaxshilaymiz: radio va podkast tinglash, yangilik va kitob o‘qish, do‘st bilan gaplashish, kundalik yuritish, subtitr bilan film ko‘rish. Qancha ko‘p ishlatsak, shuncha tez o‘rganamiz.
Anvar9-bo‘lim: I saw him leave (butun harakatni ko‘rdim); I saw him leaving (jarayonda ko‘rdim). It takes me ten minutes to wash the dishes. Majhul nisbat: The room is cleaned every day. The letter was written yesterday. Samarkand has been added to the World Heritage List. A new terminal is being built.
InformatikaIngliz tili

Qulf 2: Ilova, so‘zlar va bir dunyo

Topshiriq: «I saw him ... .» Agar jarayonni ko‘rgan bo‘lsam?

Chorshanba

AnvarTexnologiya: kasbiy reja referat sifatida: ishlar ketma-ketligi; o‘zaro bog‘liqligi; muddatlar; bosqichlar bo‘yicha bayon; xulosalar; manbalar; taqdimot. Professiogramma — kasb tavsifi: nomi, iqtisodiyotdagi ahamiyati, mehnat turi (qo‘l, mexanizatsiyalashgan, avtomatlashgan), mahsuloti, bilim va ko‘nikmalar, ish joyi, shaxsiy sifatlarga talablar, o‘qish yo‘llari.
MalikaBiz duradgor kasbi professiogrammasini yozdik: mehnat turi — qo‘l va mexanizatsiyalashgan; mahsuloti — buyum; talablar — aniqlik, sabr, xavfsizlik qoidalariga rioya. Turdosh kasblar: bo‘yoqchi, mebel ustasi, 3D-modellovchi.
JasurIqtisod, takrorlash: umumiy xarajat TC = FC + VC, tushum TR = p · q, foyda P = TR − TC, samaradorlik R = P : TC · 100%. Belanchak: tushum 60 000, xarajat 42 000, foyda 18 000, R = 18 000 : 42 000 · 100% ≈ 42,9%. Ushlagich: 11 250 : 24 000 · 100% = 46,875%.
ZarinaByudjet daromadi soliqlardan tushadi: to‘g‘ri (daromad, foyda, mol-mulk, yer) va egri (aksiz, QQS 12%). Foiz: oddiy I = P · r · t, murakkab P(1 + r)ⁿ. Inflyatsiya = (CPI₁ − CPI₀) : CPI₀ · 100%: CPI 100 dan 108 ga o‘ssa, 8%.
AnvarHuquq, yakuniy takrorlash: Konstitutsiya — davlatning Asosiy qonuni (2023-yilgi tahriri); boshqa qonunlar unga zid bo‘lmasligi kerak. Davlat suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy; hokimiyat qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud tarmoqlariga bo‘lingan. Prezident davlat boshlig‘i, Oliy Majlis ikki palatali, Vazirlar Mahkamasi ijroni boshqaradi, sudlar mustaqil, mahalla o‘zini o‘zi boshqaradi.
MalikaHuquqlar burchlar bilan birga keladi: biz ham qoida, tilxat, xavfsizlik yorlig‘i va yozuvlar bilan o‘z burchimizni bajaramiz.
TexnologiyaIqtisodiy bilim asoslariKonstitutsiyaviy huquq asoslari

Qulf 3: Professiogramma, hisob, Konstitutsiya

Topshiriq: Foyda formulasi qaysi?

🔑 Kalit: Belanchak: 60 000 − 42 000 = 18 000 foyda (≈ 42,9%); ushlagich 11 250 (46,875%).

ZarinaBiologiya: biotexnologiya — tirik hujayralar yordamida odamga kerakli mahsulot olish texnologiyasi. Non, qatiq, pishloq uzoq vaqtdan beri achitqi va bakteriyalarga asoslangan; sanoatda tanlangan shtammlar vitaminlar (B₂, B₁₂), antibiotiklar, fermentlar, lizin beradi, sulfid bakteriyalar rudadan mis ajratishga yordam beradi.
AnvarGen muhandisligi: restriktaza DNKni tanlangan joyda kesadi, ligaza uni plazmidga (vektorga) ulaydi; hosil bo‘lgan rekombinant DNK bakteriya yoki achitqi hujayrasiga kiritiladi, u odam oqsilini ishlab chiqaradi. Darslikka ko‘ra, o‘zbek olimlari paxta seleksiyasida yovvoyi g‘o‘za geni bilan vilt kasalligiga chidamli «Toshkent» navlarini yaratgan; qorabayir — O‘zbekistonning ot zoti.
JasurFizika: Galiley (1564–1642) tajribaga tayandi, Nyuton (1643–1727) mexanika va butun olam tortishish qonunini yaratdi — olamning mexanik manzarasi. XIX asrda Faradey elektromagnit maydon g‘oyasini kiritdi, Maksvell yorug‘lik elektromagnit to‘lqin ekanini ko‘rsatdi: materiya modda va maydon shaklida mavjud. Kvant g‘oyalari korpuskulyar-to‘lqin dualizmini keltirdi.
MalikaTexnika: tosh qurollardan mis, bronza, temirga; keyin bug‘ mashinasi (XVIII asr oxiri), telegraf, ichki yonuv dvigateli, telefon, radio. XX asr: elektr energetika, aviatsiya, yadro texnologiyasi, elektronika, kompyuter, lazer, kosmik parvoz. Ulug‘bek rasadxonasida 1018 yulduzli katalog tuzilgan; O‘zbekiston Fanlar akademiyasi 1943-yilda tashkil topgan.
ZarinaKimyo: reaksiya tezligi haroratga bog‘liq: har 10 °C isitishda tezlik γ marta oshadi. γ = 2 bo‘lsa, 20 °C dan 60 °C gacha tezlik 2⁴ = 16 marta oshadi. 2NO + O₂ → 2NO₂ da O₂ konsentratsiyasi ikki marta oshsa, tezlik 2 marta; NO ikki marta oshsa, 2² = 4 marta oshadi. Katalizator tezlashtiradi va sarflanmaydi.
JasurQaytar reaksiyada muvozanat o‘rnatiladi: N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ da bosim oshirilsa, muvozanat ammiak tomonga siljiydi (4 ta molekuladan 2 ta).
Biologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaKimyo

Qulf 4: Biotexnologiya, fizika va tezlik

Topshiriq: γ = 2, 20 °C dan 60 °C gacha tezlik necha marta oshadi?

Payshanba

AnvarGeografiya: Braziliya — Janubiy Amerikadagi eng katta davlat: maydoni taxminan 8,5 mln km² (dunyoda 5-o‘rin), aholisi taxminan 212 mln, poytaxti Brazilia. Chili va Ekvadordan tashqari barcha Janubiy Amerika davlatlari bilan chegaradosh. Prezidentlik respublikasi va federatsiya: 26 shtat va Federal okrug. Amazonka — dunyoda suvga eng boy daryo.
ZarinaUmumlashtiruvchi takror: davlatni tavsiflash rejasi doim bir xil: iqtisodiy-geografik o‘rni, davlat tuzumi, tabiiy sharoit va resurslar, aholi, xo‘jalik. Boy resurs o‘z-o‘zidan boylik keltirmaydi: texnologiya va malakali odamlar hal qiladi. Bu jamoamizga ham mos keladi.
JasurGeometriya takrori: o‘xshash shakllarda uzunliklar k marta, yuzlar k² marta o‘zgaradi: belgini 2 marta kattalashtirsak, yuzi va bo‘yoq sarfi 4 marta ortadi. Sinuslar teoremasi a : sin A = 2R, kosinuslar teoremasi c² = a² + b² − 2ab · cos C, yuz S = ½ab · sin C. Muntazam olti burchak, a = 6: R = a : (2 sin 30°) = 6 : (2 · 0,5) = 6.
MalikaDoira yuzi S = πR², aylana C = 2πR, yoy uzunligi l = πRn : 180. Testda avval chizma chizamiz, formulani tanlaymiz, natijani tekshiramiz: katet gipotenuzadan, balandlik esa katetdan qisqa bo‘lishi kerak.
AnvarJahon tarixi: tanqidiy realizm hayotni haqqoniy tasvirlab, jamiyat kamchiliklarini tanqid qildi: Dostoyevskiy (1821–1881), Tolstoy (1828–1910), Chexov (1860–1904); Mopassan; Mark Tven, Dreyzer, Jek London; Genrix Mann; Romen Rolan; Bernard Shou. Naturalizm — Emil Zolya, «Rugon-Makkarlar» turkumi (20 roman). Dekadentlik — og‘ir kayfiyat; simvolizm — g‘oyani ramz orqali ifodalash.
Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaJahon tarixi

Qulf 5: Braziliya, o‘xshashlik, oqimlar

Topshiriq: a = 6 bo‘lgan muntazam oltiburchakda R = ?

🔑 Kalit: Davlatni tavsiflash rejasi: o‘rni, tuzum, resurs, aholi, xo‘jalik; resurs emas, texnologiya va malakali odam hal qiladi.

AnvarO‘zbekiston tarixi, 1850–1920 xulosasi, darslikka ko‘ra: uch xonlik o‘rtasidagi urushlar va tarqoqlik bosib olish uchun qulay zamin yaratgan; tarixchilar imperiyaning harbiy-texnik ustunligi va geosiyosiy raqobatni ham qo‘shadi. 1865-yilda Toshkent olindi, 1867-yilda Turkiston general-gubernatorligi tuzildi, 1868-yilda Buxoro amirligi va 1873-yilda Xiva xonligi protektorat bo‘ldi, 1876-yilda Qo‘qon xonligi tugatildi.
ZarinaAtamalar: mustamlaka — boshqa davlat boshqaradigan hudud; protektorat — davlat ichki boshqaruvni saqlaydi, lekin tashqaridan nazorat qilinadi; jadidchilik — yangilanish va ma’rifat harakati; milliy-ozodlik harakati. Biz sana va atamalarni o‘rganamiz, baho bermaymiz.
MalikaAdabiyot: O‘ljas Sulaymonov 1936-yil 18-mayda Almatida tug‘ilgan; geologiya fakultetini tugatgan, Moskvada Gorkiy nomidagi Adabiyot institutida o‘qigan, 1995–2001-yillarda Qozog‘istonning Italiya, Gresiya va Maltadagi elchisi bo‘lgan. Rus tilida yozadi; birinchi kitobi «Argumaklar» 1961-yilda chiqqan.
Jasur«Arg‘umoq», «Mambet qahramon qatldan oldin aytgan so‘z» va «Tungi tashbehlar» she’rlarini darslikda o‘qiymiz; ularni bu yerda keltirmaymiz yoki qayta aytmaymiz. Savollar: she’rning mavzusi nima, qofiyadosh so‘zlar qaysilar, ko‘chma ma’noli so‘zlar nimani bildiradi, o‘qiganda qanday his paydo bo‘ladi.
ZarinaRus tili, loyiha: Nobel mukofoti shved kimyogari Alfred Nobel (1833–1896) vasiyatnomasi bilan ta’sis etilgan, birinchi marta 1901-yilda berilgan: fizika, kimyo, fiziologiya yoki tibbiyot, adabiyot va tinchlik sohalarida; 1969-yildan iqtisod fanlari bo‘yicha ham. Tantana har yili 10-dekabrda. Bosqichlar: laureat tanlash, ishonchli manbadan fakt yig‘ish, 6–8 gap yozish, taqdim etish.
AnvarKonstruksiyalar: «который» — «Мини, который мы сдали, понравился детям». «Чем…, тем…» — «Чем точнее мы измеряем, тем меньше брака». Sabab: «Мы вели записи, потому что ошибки легко не заметить».
O‘zbekiston tarixiAdabiyotRus tili

Qulf 6: Xulosa, Sulaymonov va Nobel

Topshiriq: Nobel mukofoti birinchi marta qaysi yilda berilgan?

Juma

MalikaJuma. Nimani o‘rgandik: 1) avval o‘lchaymiz, keyin qaror (6 minidan 2 tasi og‘di: sababni ko‘z emas, o‘lchov topdi); 2) aybdor emas, sababni topamiz (qolip); 3) hisob ikki joyda (qog‘oz va dastur); 4) faqat bajara olishimizni va’da qilamiz (4 haftalik sinov). Boshqacha qilgan bo‘lardik: qolipni birinchi minidan boshlab yasagan, soliq haqida kattalardan ertaroq so‘ragan bo‘lardik.
BoboYozda maktab yo‘q, lekin mening haftasiga 7 soatim va jamoaning 3 soati o‘zgarmaydi: 10 soat. Iyulda ikki hafta oilam bilan dam olaman — o‘sha haftalarda ishlab chiqarish to‘xtaydi. Iyun–avgust 13 hafta, 11 hafta ishlaymiz.
JasurA: haftada 1B + 3H, 11 hafta: 9,5 soat ≤ 10; kutilgan foyda 46 350 · 11 = 509 850 so‘m. B: haftada 2B + 3H: 12 soat > 10, va ikkita belanchak sotilishiga dalil yo‘q: 8 haftaning birortasida ham 1 tadan ko‘p sotilmagan, javonda esa 2–3 ta turgan. C: yozda dam: foyda 0, do‘kon bilan aloqa uziladi.
Zarina10 ta belanchakdan 7 tasi sotilgan (W = 0,7) — kam sinov; ikkinchi belanchak sotilishi noma’lum, 42 000 so‘m qotib qolishi mumkin. A ning xavfi kichik va u ma’lumotga tayanadi.
AnvarYozda A ni bajarsak, Jasur kesadi; bobo ikki hafta yo‘q bo‘lsa ham hunar jamoada qoladi. Sentabrda yangi yil, yangi reja: yozda yana 11 belanchak qo‘shiladi, ma’lumot 10 ta emas, 21 ta bo‘ladi.
Men A ni taklif qilaman: 9,5 ≤ 10 soat sig‘adi, kutilgan foyda 509 850, ma’lumotga tayanadi va do‘kon bilan aloqa uzilmaydi. B chegaradan oshadi, C foydani nolga tushiradi.
TexnologiyaIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 7: Yil yakuni va yoz rejasi

Topshiriq: Qaysi kalit B ni rad etdi?

🔑 Kalit: A: 1B + 3H, 11 hafta, 9,5 ≤ 10 soat, kutilgan foyda 46 350 · 11 = 509 850 so‘m.

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaKonstitutsiyaviy huquq asoslariIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 10 yulduz

Jamoa hisoboti

Qaror: yozda 1B + 3H, 11 hafta

Muammo: yil yakuni va yozgi reja. O‘rganganlar: avval o‘lcha, sababni top, hisobni ikki joyda yurit, faqat bajara olganingni va’da qil. Ma’lumot: 10 belanchakdan 7 tasi sotilgan, haftasiga 10 soat, bobo iyulda 2 hafta dam oladi. Qaror: A, haftada 1B + 3H, 11 hafta, kutilgan foyda 509 850 so‘m. Keyingi qadam: sentabrda yangi ma’lumot bilan qayta ko‘rib chiqish.

— 9-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Kutilgan haftalik foyda 1B + 3H uchun 33 750 + 0,7 · 18 000 = 46 350 so‘m (10 belanchakdan 7 tasi sotilgan).
  2. Belanchak: 60 000 − 42 000 = 18 000 foyda (≈ 42,9%); ushlagich 11 250 (46,875%).
  3. Davlatni tavsiflash rejasi: o‘rni, tuzum, resurs, aholi, xo‘jalik; resurs emas, texnologiya va malakali odam hal qiladi.
  4. A: 1B + 3H, 11 hafta, 9,5 ≤ 10 soat, kutilgan foyda 46 350 · 11 = 509 850 so‘m.

Yulduzli savollar

  1. 46 350 · 11 = ?

  2. Belanchak: foyda 18 000, xarajat 42 000. R = ?

  3. O‘ylab ko‘r: nega yozda 2B + 3H ni tanlamadik?

Hikoyadagi darslar

Barcha hikoyalar