ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Tire, qo‘shtirnoq, ko‘p nuqta va qavs

Darslar 54–55 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
55

Ko‘p nuqta va qavsning ishlatilishi

Darslik: 111–113-betlar
MaqsadKo‘p nuqta va qavsning ishlatilish o‘rinlarini aniqlash.
Yangi so‘zlar
ko‘p nuqta · ellipsisqavs · brackets (parentheses)kiritma gap · parenthetical sentenceremarka · stage direction
Tushuntirish

Ko‘p nuqta (uch nuqta) nimadir aytilmay qolganini bildiradi: fikr oxiriga yetmaganda, iqtibosdan bir qism tushirib qoldirilganda, so‘zlovchi ikkilanib, to‘xtab-to‘xtab gapirganda, savolga javob berilmaganda yoki biror harf, so‘z yozilmay qoldirilganda: «Men aytmoqchi edimki...». Qavs esa asosiy fikrga qo‘shimcha ma’lumotni ajratib turadi: unga kiritma gap, sahna ko‘rsatmasi (remarka), izoh beruvchi so‘z yoki birikma olinadi; shuningdek, shaxs, joy, asar va hodisaning ikki xil shakli berilsa, ulardan biri qavsga olinadi: Alisher Navoiy (1441–1501), Samarqand (Afrosiyob). Qavs ichidagi izoh gapning asosiy tuzilishiga kirmaydi. Remarkalar qavs ichida, odatda, so‘zlovchi nomidan keyin yoziladi (kulib).

BelgiQayerdaMisol
ko‘p nuqtafikr tugamaganMen aytmoqchi edim…
qavsizoh, qo‘shimchaNavoiy (1441–1501) …
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maqolada qo‘shimcha izoh qavs ichida beriladi, iqtibosdan tushirilgan qism esa ko‘p nuqta bilan belgilanadi. O‘quvchi asosiy fikrni qo‘shimchadan ajratadi va nima tushirib qoldirilganini biladi.

Kim ishlatadi

Ssenariy yozuvchilari, subtitr mualliflari va muharrirlar ko‘p nuqta va qavs bilan ohang va qo‘shimcha izohni beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir fikrni oxirigacha aytmay ko‘p nuqta bilan qoldiring va ma’no qanday o‘zgarishini sezing.

Namunalar
Ko‘p nuqta: Men bugun aytmoqchi edim... Yo‘q, keyinroq aytaman. / ...Shu bilan suhbatimiz tugadi.
Qavs: Zahiriddin Muhammad Bobur (1483–1530) buyuk shoir edi. / Aziz (jilmayib): Men tayyorman.
Sinfda faoliyat

«Uch nuqta nimani yashiradi?»: o‘qituvchi tugallanmagan gaplar aytadi; o‘quvchilar davomini taxmin qiladi.

Mashq
1
Ko‘p nuqta qaysi o‘rinlarda qo‘yiladi?
2
Qavs ichiga nimalar olinadi?
3
Tinish belgisini qo‘ying: Abu Rayhon Beruniy 973 1048 buyuk olim
4
Nima uchun duduqlanib aytilgan gapda ko‘p nuqta bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFoydadan bog‘chaga hadyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →