Ko‘p nuqta va qavsning ishlatilishi
Ko‘p nuqta (uch nuqta) nimadir aytilmay qolganini bildiradi: fikr oxiriga yetmaganda, iqtibosdan bir qism tushirib qoldirilganda, so‘zlovchi ikkilanib, to‘xtab-to‘xtab gapirganda, savolga javob berilmaganda yoki biror harf, so‘z yozilmay qoldirilganda: «Men aytmoqchi edimki...». Qavs esa asosiy fikrga qo‘shimcha ma’lumotni ajratib turadi: unga kiritma gap, sahna ko‘rsatmasi (remarka), izoh beruvchi so‘z yoki birikma olinadi; shuningdek, shaxs, joy, asar va hodisaning ikki xil shakli berilsa, ulardan biri qavsga olinadi: Alisher Navoiy (1441–1501), Samarqand (Afrosiyob). Qavs ichidagi izoh gapning asosiy tuzilishiga kirmaydi. Remarkalar qavs ichida, odatda, so‘zlovchi nomidan keyin yoziladi (kulib).
| Belgi | Qayerda | Misol |
|---|---|---|
| ko‘p nuqta | fikr tugamagan | Men aytmoqchi edim… |
| qavs | izoh, qo‘shimcha | Navoiy (1441–1501) … |
Maqolada qo‘shimcha izoh qavs ichida beriladi, iqtibosdan tushirilgan qism esa ko‘p nuqta bilan belgilanadi. O‘quvchi asosiy fikrni qo‘shimchadan ajratadi va nima tushirib qoldirilganini biladi.
Ssenariy yozuvchilari, subtitr mualliflari va muharrirlar ko‘p nuqta va qavs bilan ohang va qo‘shimcha izohni beradi.
Bir fikrni oxirigacha aytmay ko‘p nuqta bilan qoldiring va ma’no qanday o‘zgarishini sezing.
«Uch nuqta nimani yashiradi?»: o‘qituvchi tugallanmagan gaplar aytadi; o‘quvchilar davomini taxmin qiladi.