ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi9-sinf · 32-hafta

Foydadan bog‘chaga hadya

🎯 Missiya: Foydaning bir qismini mahalla bog‘chasiga qanday beramiz?

Dushanba

MalikaDo‘kon bilan aprel haftalari tugadi: 4 haftada belanchak 4 tadan 3 tasi, ushlagich 12 tadan 12 tasi sotildi. Foyda: 3 · 18 000 + 12 · 11 250 = 54 000 + 135 000 = 189 000 so‘m (kutilgan 207 000 edi: bitta belanchak qoldi). Egasi may uchun ham shu shartlarda davom etishni so‘radi; yangi yozma kelishuvga ota-onalar imzo qo‘yadi.
JasurAlgebra: A hodisa N ta sinovda M marta ro‘y bersa, M — chastota, nisbiy chastota esa W(A) = M : N. Belanchak aprelda W = 3 : 4 = 0,75.
ZarinaSinov davrida 6 tadan 4 tasi sotilgan edi. Jami: 7 : 10 = 0,7. Ushlagichlar uchun 22 : 22 = 1. Sinovlar ko‘paygan sari nisbiy chastota bir son atrofida turg‘unlashadi — buni statistik ehtimollik deymiz.
AnvarByuffon va Pirson tanga tashlab ko‘rgan: gerbning nisbiy chastotasi 0,5 ga juda yaqin chiqqan. Bernulli buni katta sonlar qonuni deb asoslagan: ko‘p sinovda W(A) ≈ P(A). Sinov kam bo‘lsa, W ehtimoldan sezilarli farq qilishi mumkin: bizda 10 ta sinov — kam.
ZarinaOna tili: tire — ko‘chirma gap bilan muallif gapi orasida va izohlovchi so‘zning ikki yonida; qo‘shtirnoq — asar va jamoa nomlarida, ko‘chma ma’noli so‘zlarda. Masalan: Bobo – tajribali duradgor – taxtani silliqladi; «Belanchak» jamoasi. Ko‘p nuqta: «Yana bitta sinov qilsak...»
Ona tiliAlgebra

Qulf 1: Aprel yakuni va nisbiy chastota

Topshiriq: Aprelda belanchak: 4 tadan 3 tasi sotildi. W = ?

🔑 Kalit: Aprel: belanchak 3/4 (W = 0,75), ushlagich 12/12; foyda 189 000 so‘m. Sinov bilan birga belanchak 7/10 = 0,7.

Seshanba

JasurInformatika: EKUB ni Yevklid algoritmi topadi: (a, b) → (b, a % b), b = 0 bo‘lguncha. (84, 36) → (36, 12) → (12, 0): EKUB = 12. Kodi: def ekub(a, b): while b: a, b = b, a % b; return a. EKUK = a * b // EKUB.
AnvarMahalla bog‘chasiga hadya g‘oyasi bor: foydaning o‘ndan biri — 18 900 so‘m. Bitta minining materiali 18 000: 18 000 : 189 000. ekub(189000, 18000) = 9000, shuning uchun kasr 2 : 21 — taxminan 9,5%.
ZarinaIngliz tili, 8-bo‘lim: make + sifat: It makes me feel proud. It’s worth + -ing: It’s worth checking the paint twice. Have something done: The kindergarten has its swings repaired by a workshop. Should have + something done: The old toy should have its hook mended.
MalikaQoida: elektr yoki shisha buyumlarni o‘zimiz ta’mirlamaymiz — kattalarga yoki ustaga beramiz. Yasovchi: -er / -or: teacher, visitor, repairer. Fikrni inglizcha yozib ko‘ramiz: Giving a toy to the kindergarten makes us feel happy.
InformatikaIngliz tili

Qulf 2: EKUB va ingliz tilida mulohaza

Topshiriq: ekub(84, 36) nechiga teng?

🔑 Kalit: Foydaning o‘ndan biri 18 900 so‘m; ekub(189000, 18000) = 9000, kasr 2 : 21 ≈ 9,5%.

Chorshanba

AnvarTexnologiya: kasblar guruhlanadi: «eskirgan» (talab kamaygan yoki mazmuni butunlay o‘zgargan), «yangi» (yangi texnika bilan paydo bo‘lgan: raqamli dastur bilan boshqariladigan stanok operatori, 3D-modellovchi) va milliy hunarmandchilik. Bobo ishi — hunarmandchilik, bizning loyiha uni yangi usullar bilan birlashtiryapti.
MalikaKeyingi qadam — bitta kasbni tanlab, afzalligi va murakkab tomonini yozish. Bobo uchun: afzallik — qo‘lni va ko‘zni mashq qildirish; murakkab tomon — ko‘p vaqt va chang.
JasurBiologiya, 8-laboratoriya: 10 ta loviya uzunligi (mm): 8 mm – 2 ta, 9 mm – 5 ta, 10 mm – 3 ta. O‘rtacha M = (8 · 2 + 9 · 5 + 10 · 3) : 10 = (16 + 45 + 30) : 10 = 9,1 mm. Ustunlar uchini tutashtirsak, qo‘ng‘iroqsimon variatsion egri chiziq chiqadi.
ZarinaEgri chiziq qo‘ng‘iroqsimon: o‘rtacha qiymatlar ko‘p, juda kichik va juda katta qiymatlar kam. Modifikatsion o‘zgaruvchanlikda ko‘p tasodifiy omillar ta’sir qiladi. Bizning ushlagich ilgaklarining qalinligi ham xuddi shunday tarqaladi.
AnvarMutatsiya — irsiy materialning keskin va doimiy o‘zgarishi: gen (nuqtali), xromosoma yoki genom mutatsiyasi; poliploidiya o‘simliklarda ko‘p uchraydi va hosilni oshirishi mumkin. Jinsiy hujayradagi (generativ) mutatsiya naslga o‘tadi.
TexnologiyaBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)

Qulf 3: Kasb turlari va variatsion qator

Topshiriq: M = (8 · 2 + 9 · 5 + 10 · 3) : 10 = ?

ZarinaFizika: lupa — fokus masofasi 1–10 sm li yig‘uvchi linza; buyum fokus ichida bo‘lsa, mavhum, to‘g‘ri, kattalashgan tasvir beradi. Ko‘zning eng yaxshi ko‘rish masofasi D₀ = 25 sm, shuning uchun K = D₀ : F. F = 5 sm bo‘lsa, K = 25 : 5 = 5 marta.
AnvarFotoapparatda linza chinakam, teskari, kichraygan tasvirni yorug‘likka sezgir elementga tushiradi; piksel ko‘p bo‘lsa, tasvir aniqroq. Mikroskopda ob’ektiv chinakam kattalashgan tasvir beradi, okulyar uni lupadek yana kattalashtiradi: K ≈ l · D₀ : (F₁F₂).
JasurKo‘zning gavhari ikki yoqlama qavariq linza: to‘r pardada chinakam, teskari, kichraygan tasvir hosil qiladi, miya uni to‘g‘ri deb qabul qiladi. Xulosa: ko‘zoynak linzasi tasvirni to‘r pardaga keltiradi — yaqindan ko‘rishda botiq, uzoqdan ko‘rishda qavariq.
MalikaGeometriya: to‘g‘ri burchakli uchburchakda gipotenuzaga tushirilgan balandlik uni o‘xshash uchburchaklarga ajratadi. Balandlik h — katetlar proyeksiyalarining o‘rta proporsionali: h² = ac · bc; katet a² = c · ac.
AnvarBelanchakning mahkamlovchi burchagida gipotenuza c = 25 sm, proyeksiyalar 9 va 16 sm: h² = 9 · 16 = 144, h = 12 sm; a² = 25 · 9 = 225, a = 15 sm; b² = 25 · 16 = 400, b = 20 sm. Tekshiruv: 15² + 20² = 625 = 25².
FizikaGeometriya

Qulf 4: Lupa va to‘g‘ri burchakli uchburchak

Topshiriq: Proyeksiyalar 9 va 16 sm bo‘lsa, h = ?

Payshanba

ZarinaGeografiya: Avstraliya Ittifoqi — butun materikni egallagan yagona davlat; maydoni taxminan 7,7 mln km², aholisi taxminan 27 mln, poytaxti Kanberra. 6 shtat va bir necha hududdan iborat federatsiya; sharqda Katta Suvayirg‘ich tizma.
AnvarAmerika — G‘arbiy yarimsharda ikki materik (Shimoliy va Janubiy Amerika) va yaqin orollar; jami maydoni taxminan 42 mln km², 35 ta mustaqil davlat. Materiklarni Panama bo‘yni bog‘laydi, u orqali Panama kanali o‘tgan. Dengizga chiqishi yo‘q davlatlar: Boliviya va Paragvay.
JasurIqtisod: ba’zi muammolar hammaga tegishli. Urush iqtisodni o‘nlab yillarga ortga suradi, harbiy xarajat ta’lim va sog‘liqni saqlashga ajratiladigan mablag‘ni kamaytiradi. Parij kelishuvi (BMT, 2015) isishni sanoatgacha bo‘lgan darajadan 2 °C dan ancha past, imkon bo‘lsa 1,5 °C da ushlab turishni maqsad qiladi; bugun deyarli barcha davlatlar unda ishtirok etadi.
MalikaNeft, gaz, ko‘mir zaxiralari cheklangan, shuning uchun quyosh, shamol va suv energiyasi hamda tejash muhimroq. Ustaxonada ham: lampani keraksiz yoqib qo‘ymaymiz, tejash — xarajatni kamaytiradi.
Geografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)Iqtisodiy bilim asoslari

Qulf 5: Avstraliya, Amerika, dunyo muammolari

Topshiriq: Parij kelishuvi qaysi yilda qabul qilingan?

AnvarJahon tarixi: Birinchi jahon urushida barcha qatnashchilarning iqtisodi urush ehtiyojiga bo‘ysundirildi: oziq-ovqat tanqisligi, kartochkalar, davlat nazorati. Rossiyada 1917-yil fevralda inqilob bo‘lib, podsho taxtdan voz kechdi; 1917-yil 7-noyabrda (eski usulda 25-oktabr) bolsheviklar hokimiyatni oldi.
Zarina1918-yil 8-yanvarda AQSH prezidenti Vudro Vilson «O‘n to‘rt band»ni e’lon qildi. 1918-yil 3-martda Rossiya va Markaziy davlatlar o‘rtasida Brest sulhi tuzildi; Germaniya bilan Versal shartnomasi 1919-yil 28-iyunda imzolandi. Mag‘lub tomon tovon (reparatsiya) to‘lashi nazarda tutildi.
JasurBizga saboq: kelishuvda sana, ulush va shart aniq yozilishi kerak. Bizning do‘kon bilan bitimda ham 25% va narxlar yozilgan.
MalikaO‘zbekiston tarixi, darslikka ko‘ra: jadidlar tarixni xonlar ketma-ketligi emas, xalq yaratgan jarayon sifatida o‘rgatishga harakat qildi. Mulla Olim Maxdum hoji «Tarixi Turkiston»ni, Muhammad Solih «Tarixi jadidai Toshkent»ni, Muhammad Yusuf Bayoniy «Xorazm tarixi»ni yozgan.
AnvarV. Vyatkin 1908-yilda Samarqandda Ulug‘bek rasadxonasi qoldiqlarini topgan; Toshkentda meteorologiya stansiyasi ochilgan. Yilnoma — voqealarni yilma-yil yozib borish. Bizning jurnal ham mayda yilnoma: kim, qachon, nima qilgan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 6: Bitimlar va yilnomalar

Topshiriq: Versal shartnomasi qachon imzolangan?

🔑 Kalit: Bitimda sana, ulush va shart aniq yoziladi: do‘kon bilan 25% va narxlar yozilgan.

ZarinaKimyo, 3-amaliy ish: faqat o‘qituvchi nazoratida. Alyuminiy sulfat va ishqor: Al₂(SO₄)₃ + 6NaOH → 2Al(OH)₃↓ + 3Na₂SO₄ (cho‘kma ortiqcha ishqorda erib ketadi). Temir(III) xlorid: FeCl₃ + 3NaOH → Fe(OH)₃↓ + 3NaCl (jigarrang cho‘kma).
JasurCaCO₃ — suvda erimaydigan oq kukun, FeCl₃ — sariq-jigarrang eritma. CuSO₄ + 2NaOH → Cu(OH)₂↓ + Na₂SO₄; qizdirilganda Cu(OH)₂ → CuO + H₂O. Amaliy ish hisobot bilan tugaydi: nima qildik, nimani ko‘rdik, tenglama.
MalikaAdabiyot: Uilyam Shekspirning «Gamlet» fojiasidan parcha o‘qiladi. Parchaning mazmunini bu yerda keltirmaymiz: darslikdagi parchani o‘qib, voqealarni daftarda tartib bilan so‘zlab beramiz. Bizga bog‘liq tomoni: qaror shubha bilan emas, sabablar bilan qabul qilinadi.
ZarinaRus tili: «весь» — hech narsa qoldirilmagan to‘liq miqdorni bildiradi: «Я проверил весь заказ». «Целый» — butun, shikastlanmagan bir birlikni yoki katta miqdorni bildiradi: «целая неделя ушла на покраску», «игрушка осталась целой». «Весь день» — betaraf, «целый день» esa ta’kidni kuchaytiradi.
AnvarMasofaviy ta’lim va onlayn platformalar maktab o‘qishini to‘ldiradi, lekin o‘qituvchini almashtirmaydi: «вся информация», «все программы».
KimyoAdabiyotRus tili

Qulf 7: Reaksiya, «Gamlet» va «весь»

Topshiriq: Qaysi variant to‘g‘ri: «После падения игрушка осталась …»?

Juma

MalikaJuma. Yakshanba, 9-may — Xotira va qadrlash kuni; bobo shu kuni tarbiyachilar, qo‘shnilar va oila kattalarini eslaydi. Biz mahalla bog‘chasiga mini hadya qilmoqchimiz — foydadan taxminan 10%. Foyda 189 000, o‘ndan biri 18 900.
JasurA: 9 450 so‘m naqd (5%). B: bitta mini — material 18 000 (≈ 9,5%), 1,5 soat; haftada 1 soat bo‘sh, ya’ni 2 haftada tayyor. C: ikkita mini — 36 000 (19%), 3 soat, 3 hafta.
ZarinaHadya bolalar uchun: kichik detal yo‘q, uch tekshiruv va yig‘ib, osib sinash bosqichi shart. Aytgancha, tarbiyachi ham ilgak va arqonni ko‘zdan kechirsin.
AnvarHaftalik reja 9 soat (bobo 7 + jamoa 3 = 10 soat, shundan 1 soat bo‘sh). C do‘kon buyurtmasini kechiktirmaydi, lekin 3 haftaga cho‘ziladi va foydaning 19% ini oladi.
B: taxminan 10% qoidasiga to‘g‘ri keladi, mini bolalar uchun foydali buyum, tayyorlash bo‘sh soatlarga sig‘adi, 14-mayga tayyor bo‘ladi. A pulni beradi, lekin bobo o‘rgatgan hunarni ko‘rsatmaydi.
Iqtisodiy bilim asoslari

Qulf 8: Bog‘cha uchun hadya: qancha?

Topshiriq: Qaysi kalit B ni A dan ustun qo‘ydi?

🔑 Kalit: Haftalik reja 9 soat, 10 dan 1 soat bo‘sh: mini 1,5 soat — 2 haftaga sig‘adi.

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 15 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Sitologiya va genetika asoslari)FizikaGeografiya (Jahon iqtisodiy-ijtimoiy geografiyasi)GeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 11 yulduz

Jamoa hisoboti

Qaror: bog‘chaga bitta mini

Muammo: aprel foydasining bir qismini bog‘chaga qaytarish. Ma’lumot: foyda 189 000 so‘m, 10% = 18 900; belanchak 7/10 (kam sinov). Variantlar: A 9 450 naqd, B bitta mini (18 000, 1,5 soat), C ikkita mini (36 000, 3 soat). Qaror: B, 14-mayga tayyor, kichik detalsiz, uch tekshiruv bilan. Keyingi qadam: hunarni jamoaga o‘rgatish.

— 9-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Aprel: belanchak 3/4 (W = 0,75), ushlagich 12/12; foyda 189 000 so‘m. Sinov bilan birga belanchak 7/10 = 0,7.
  2. Foydaning o‘ndan biri 18 900 so‘m; ekub(189000, 18000) = 9000, kasr 2 : 21 ≈ 9,5%.
  3. Bitimda sana, ulush va shart aniq yoziladi: do‘kon bilan 25% va narxlar yozilgan.
  4. Haftalik reja 9 soat, 10 dan 1 soat bo‘sh: mini 1,5 soat — 2 haftaga sig‘adi.

Yulduzli savollar

  1. Foyda 189 000 so‘m. Uning 10% i qancha?

  2. 10 belanchakdan 7 tasi sotildi. W = ?

  3. O‘ylab ko‘r: nega hadya uchun mini, 20% emas?

Hikoyadagi darslar