6
Matn va lug‘at ustida ishlash
Darslik: 15–16-betlar
MaqsadMatn va lug‘at ustida ishlash; uyushiq, ajratilgan bo‘laklar va undalmalarni matnda topish.
Yangi so‘zlar
iftixor · prideg‘urur · self-respect, pridevatandosh · fellow citizenma’rifat · enlightenment
Tushuntirish
Matnni tahlil qilishda avval mazmunini tushunamiz, so‘ng gaplardagi bo‘laklarni va tinish belgilarini kuzatamiz. «Iftixor» faxrlanish tuyg‘usini, «g‘urur» esa o‘z qadr-qimmatini bilish hissini bildiradi; ikkalasi ma’nodosh bo‘lib, ba’zan bir-birining o‘rniga ishlatiladi. Lug‘at daftarimizga so‘zni, uning ma’nosini va o‘zimiz tuzgan gapni yozib boramiz. Uyushiq bo‘laklarni topganda sanash ohangiga, undalmani topganda murojaatga e’tibor beramiz. Mashq matnini ko‘chirganda tinish belgilarini tushuntirib berish bilimimizni mustahkamlaydi.
Namunalar
Mini-matn: «Navro‘z». Bahor kelganda dalalar, bog‘lar, ko‘chalar ko‘kka burkanadi. Aziz mehmonlar, xush kelibsiz! Albatta, bayram dasturxonida sumalak, halim va non bo‘ladi. Bu kun xalqimiz uchun iftixor manbaidir.
Tahlil: uyushiq ega – dalalar, bog‘lar, ko‘chalar; undalma – aziz mehmonlar; kirish so‘z – albatta; uyushiq ega – sumalak, halim, non.
Sinfda faoliyat
«Lug‘at ustaxonasi»: har bir o‘quvchi bitta so‘zni lug‘atdan topadi, ma’nosini o‘qiydi, so‘ng sinfdoshlari shu so‘z bilan gap tuzadi.
Mashq
1
Uyushiq ega bor gapni matndan toping.
Bahor kelganda dalalar, bog‘lar, ko‘chalar ko‘kka burkanadi.
2
Matndagi undalmani aniqlang va tinish belgisini tushuntiring.
«Aziz mehmonlar» – undalma; u gap boshida kelgani uchun undan keyin vergul qo‘yilgan. Gap his-hayajon bilan aytilgani uchun oxirida undov belgisi bor.
3
«Iftixor» so‘zi bilan o‘z gapingizni tuzing.
Masalan: Vatan bayrog‘ini ko‘rib, iftixor tuydim.
4
Nima uchun lug‘atda so‘zning bir necha ma’nosi raqamlab beriladi?
Chunki ko‘p so‘z ko‘p ma’noli bo‘lib, o‘quvchi gapga mosini tanlashi kerak.