☰ Mundarija · Ona tili

Tinish belgilari: umumiy tushuncha, nuqta va vergul

Darslar 50–51 · 2 ta dars · N.M. Mahmudov, A. Nurmonov, A.Sh. Sobirov. Ona tili 9-sinf, 4-nashr. «Tasvir» nashriyot uyi, Toshkent, 2019
51

Nuqta va vergulning ishlatilishi

Darslik: 101–103-betlar
MaqsadNuqta va vergulning ishlatilish o‘rinlarini bilish va qo‘llash.
Yangi so‘zlar
nuqta · full stopvergul · commaatov gap · nominative sentencetasdiq-inkor so‘zlar · words of affirmation and negation
Tushuntirish

Xotirjam ohangda aytilgan xabar yoki buyruq gap, shuningdek, narsani faqat atab ko‘rsatuvchi atov gap nuqta bilan tugaydi: «Bahor keldi.», «Darsni tayyorla.», «Kuz.» Vergul esa ko‘proq o‘rinlarda ishlatiladi: uyushiq bo‘laklar orasida; undalma, kirish so‘z va kirish birikmalarni ajratganda; ajratilgan bo‘laklarni ajratganda; ha, yo‘q, rahmat, xo‘sh, qani, xayr, salom kabi tasdiq-inkor va murojaat ma’nosidagi so‘zlardan keyin; qo‘shma gap qismlari orasida; ko‘chirma gapni muallif gapidan ajratganda. Masalan: «Ha, albatta, men sizga yordam beraman». Vergulni ortiqcha qo‘ysak ham, qo‘ymasak ham ma’no buzilishi mumkin, shuning uchun har bir vergulni sabab bilan qo‘yamiz.

Namunalar
Ha, men tayyorman. / Rahmat, sen juda yordam berding. (ha, rahmat – vergul bilan ajraladi)
Dilshod, shubhasiz, g‘olib bo‘ladi. (undalma emas: «Dilshod» ega; «shubhasiz» – kirish so‘z, ikki tomondan vergul) / Qish. (atov gap, nuqta)
Sinfda faoliyat

«Vergul sababi»: o‘qituvchi gap yozadi; o‘quvchilar har bir vergulning sababini (uyushiq, undalma, kirish so‘z...) ayta oladi.

Mashq
1
Nuqta qaysi gaplardan keyin qo‘yiladi?
2
Vergulning uchta ishlatilish o‘rnini ayting.
3
Tinish belgilarini qo‘ying: «Xayr Ali ertaga albatta uchrashamiz»
4
Nima uchun «Qish.» gapida nuqta qo‘yiladi?